Maus. Opowieść ocalałego

"Maus" powszechnie jest uważany za najważniejszy komiks w historii. Jest to opowieść, oparta na wydarzeniach z życia Władysława Szpigelmana, polskiego Żyda, który ocalał z Holocaustu, lecz na zawsze zmienił on jego charakter i postrzeganie rzeczywistości. Art Spiegelman, syn Władka, urodzony w Szwecji amerykański rysownik, w formie powieści graficznej opowiedział historię życia swojego ojca, równolegle z nią sportretował w komiksie "Maus" trudy życia z ocalałym z Holokaustu ojcem.

Władek, który w czasie wojny stracił w Polsce całą rodzinę (w tym starszego syna), przeżył pobyt w Auschwitz, a w 1968 roku samobójstwo pierwszej żony, do końca życia miał trudną osobowość, która powodowała konflikty między nim a jego otoczeniem, głównie synem. Art, poprzez realizację komiksu i rozmowy z ojcem, stara się zrozumieć jego historię, historię jego życiowych wyborów i postępowania. Dowiaduje się, że to przeżycia wojenne, które na stałe towarzyszyły mu od lat czterdziestych, uczyniły z mężczyzny człowieka nieufnego, szukającego spisków, nieprzyjemnego dla bliskich i chorobliwie oszczędnego, by nie rzec skąpego.

Rozmowy Arta z Władkiem, odwzorowane w albumie "Maus" stają się punktem uporządkowania relacji między nimi i przedstawieniem Holocaustu jako przeżycia jednostki, nie jako historii całego narodu. Żydzi - przedstawieni są tu jako myszy, Niemcy - koty i Polacy - świnie, jednak zarzucana komiksowi „antypolskość” jest, zdaniem autora, nieuprawniona, ponieważ w równej mierze może być to historia „antysemicka”, ponieważ pokazuje przypadki Żydów współpracujących w czasie II wojny światowej z nazistami.

"Maus" to jedna z najważniejszych opowieści o Holokauście, stawiająca trudne pytania, na które autor próbuje znaleźć odpowiedź w nowatorski sposób. Umiejscawiając realistyczną opowieść w komiksowym medium, stosując przerysowanie i karykaturę, Art Spiegelman zbliżył się do ukazania swoistej niewyrażalności, monstrualności Holokaustu, a poprzez autobiograficzne odniesienia wytworzył napięcie cechujące najwybitniejsze dzieła literackie. 

Komiks dostał wiele nagród, do tej pory zarezerwowanych dla literatury poważnej (m.in.: National Book Critics Circle Award, Pulitzer Prize), co ułatwiło wielu twórcom powieści graficznych dotarcie do czytelników do tej pory unikających komiksów. Stał się komiksem wzorem, pierwszym komiksowym arcydziełem, z którym krytycy i czytelnicy zestawiają inne dzieła komiksowe, zwłaszcza biograficzne i historyczne.