Zdążyć przed Panem Bogiem

Kanoniczna książka, najsłynniejsza, obowiązkowa - od ponad czterdziestu lat "Zdążyć przed Panem Bogiem" pozostaje niekwestionowanym klasykiem polskiego reportażu i jedną z najbardziej przejmujących opowieści o powstaniu w getcie warszawskim w kwietniu 1943 roku i losach polskich Żydów, jakie stworzyła literatura XX wieku. Wybitne dzieło Hanny Krall powstało na podstawie rozmów z Markiem Edelmanem, lekarzem i jednym z przywódców powstania podczas wojny. Książka doczekała się tłumaczeń na wiele języków i od lat cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem, jest też uwzględniona na liście lektur szkolnych.

Marek Edelman był polskim politykiem i działaczem społecznym pochodzenia żydowskiego, światowej sławy lekarzem kardiologiem oraz jednym z przywódców powstania w getcie warszawskim, zastępcą komendanta Żydowskiej Organizacji Bojowej. Jego życiorys stał się literackim dokumentem z tragicznych dziejów polskich Żydów powstałym na podstawie rozmów, jakie przeprowadziła z nim Hanna Krall. Książka powstała w 1976 roku, a jej pierwsze wydanie ukazało się rok później. Pierwotnie drukowana była w czasopiśmie "Odra". "Zdążyć przed Panem Bogiem" to nie tylko wybitny reportaż, ale przede wszystkim przejmująca relacja z okresu likwidacji getta warszawskiego i powstania w 1943 roku.

To opowieść o pamięci, o wyścigu ze śmiercią, o wojnie i medycynie, o tym, czym jest godna śmierć i godne życie, a także ludziach, którzy towarzyszyli Edelmanowi - powstańcach, zakonnicach, dawnych akowcach, kobietach, które kochał, pacjentach i lekarzach. Autorka zastosowała technikę dwóch planów czasowych oraz splotła ze sobą wątki fikcyjne i dotyczące postaci autentycznych, tworząc niezwykłą opowieść o splątanych ze sobą ludzkich losach podczas wojennej zawieruchy. Obrazy getta przeplatają się tu z opowieścią o współczesności, czyli czasach, w których Marek Edelman pracuje jako lekarz i walczy o życie swoich pacjentów. Za pomocą luźnych skojarzeń, licznych nawiązań do wspomnień głównego bohatera i zaburzonej chronologii Hanna Krall zadaje nurtujące pytania dotyczące wojennej traumy, ludzkiej pamięci, heroizmie, za którą płaci się wysoką cenę...

"Zdążyć przed Panem Bogiem" to książka, która skrywa w sobie wielki ciężar i ból. Jest to również unikatowe świadectwo doświadczenia drugiej wojny światowej i bez wątpienia najważniejsza książka o tematyce Holocaustu. Nie można przejść obok niej obojętnie.