Propaganda

„Propganda” jest powszechnie uważana z najgłośniejszą i najbardziej wpływową książkę Edwarda L. Bernaysa – austriacko-amerykańskiego pioniera public relations (uważa się go oficjalnie za twórcę PR), jednego z teoretyków i praktyków totalitarnych metod formatowania świadomości i precyzyjnego kontrolowania jednostek za pomocą propagandy medialnej. W swojej pracy Bernays prostym, przystępnym językiem opisuje mechanizmy formowania mas.

Autor wychodzi z założenia, że świadoma i inteligentna manipulacja zorganizowanymi nawykami i opiniami tych mas jest ważnych elementem demokratycznego społeczeństwa. A ci, którzy manipulują tym niewidzialnym mechanizmem, tworzą swoisty niewidzialny rząd, który jest prawdziwą siłą rządzącą państwem.

W „Propagandzie” Bernays pisze, że demokratyczne państwo to jego zdaniem pierwotnie nieuformowana i mało rozgarnięta masa, która jest pozbawiona trwałego spoiwa i której powinna przewodzić garstka inteligentnych nadzorców. To właśnie oni, korzystając z naukowych badań nad psychologią jednostki oraz tłumu oraz rozmaitych metod indoktrynacji i manipulowania ludzkimi pragnieniami, ustalają system wartość i główne cele społeczne – a w ten sposób popychają ludzi w tę czy inną stronę. Pokazują bowiem ludziom pewne pomysły jako naukowo udowodnione, postępowe, demokratyczne czy emancypacyjne, a w konsekwencji sterują ich zachowaniami i osiągają własne cele.

Edward L. Bernays – jedna z najważniejszych szarych eminencji XX wieku, w historii myśli politycznej i public relations postać tyleż znacząca, co kontrowersyjna – był pionierem naukowej techniki kształtowania opinii publicznej i manipulowania nią, którą nazwał „inżynierią zgody”. Podczas I wojny światowej był integralną częścią amerykańskiego Komitetu Informacji Publicznej (CPI), potężnego aparatu propagandowego, który został stworzony, by informowania społeczeństwa o wojnie, która uczyni świat bezpiecznym. To, czego się tam nauczył zastosował w swoich badaniach, w których połączył idee między innymi Gustave’a Le Bona i Wilfreda Trottera dotyczące psychologii tłumu z psychoanalitycznymi ideami jego wuja, Zygmunta Freuda.

Bernays stał się gorącym zwolennikiem propagandy jako narzędzia demokratycznej i korporacyjnej manipulacji ludnością. W swojej przełomowej „Propagandzie” to niesamowicie prorocza wizja wykorzystania tytułowego narzędzia do kontrolowania zbiorowego umysłu w różnych dziedzinach – w rządzie, polityce, sztuce, nauce i edukacji. Lektura tej książki uświadamia, czym stały się współczesne instytucje rządowe i biznesowe w związku ze zorganizowaną manipulacją mas.