Spis treści Show
Kiedy w grudniu 1986 roku Andrzej Sapkowski wysyłał na konkurs „Fantastyki” swoje pierwsze opowiadanie, nikt – łącznie z autorem – nie przypuszczał, że właśnie rodzi się legenda. Geralt z Rivii zajął wtedy trzecie miejsce, ale w sercach czytelników szybko zdobył złoto. Sapkowski nie miał jednak gotowego planu na sagę. Pisał impulsywnie, dokładając kolejne cegiełki do tego świata, co po latach stworzyło dla nowych czytelników niemałe wyzwanie: jak nie zgubić się w tej historii? Jaka kolejność czytania “Wiedźmina” jest słuszna – i czy istnieje ta najsłuszniejsza?
W serii o wiedźminie nietrudno się zgubić. Mamy tu zbiory opowiadań, pięciotomową sagę, powieść będącą jednocześnie prequelem i sidequelem, a w 2024 roku doszło do tego „Rozdroże kruków” – powrót do szczenięcych lat wiedźmina. Oto mapa, która pozwoli ci bezpiecznie przejść przez Kontynent. Wybierz ścieżkę, która najbardziej pasuje do twojego stylu czytania.
Ścieżka 1 – chronologia fabularna, czyli śladem biografii Geralta (zalecana metoda)
To najlepszy wybór, jeśli chcesz poznać losy Białego Wilka jako spójną, życiową historię – od młodzika stawiającego pierwsze kroki na szlaku, przez dojrzałego łowcę potworów, aż po finał wielkiej politycznej intrygi. W tym układzie ignorujemy daty wydań, a skupiamy się na linii czasu życia bohatera.
Najnowszy tom, „Rozdroże kruków”, ląduje na samym początku. Choć napisane blisko 40 lat po debiucie, opowiada o wydarzeniach najwcześniejszych.
- „Rozdroże kruków” – najnowsza powieść, która zabiera nas do czasów tuż po opuszczeniu Kaer Morhen przez młodego Geralta.
- „Ostatnie życzenie” – fundament świata. To tu poznajemy specyfikę wiedźmińskiego fachu, Jaskra i Yennefer.
- „Sezon burz” – powieść, która dzieje się w trakcie wydarzeń z opowiadań (przed spotkaniem ze strzygą). Świetnie uzupełnia obraz świata, zanim wejdziemy w cięższy klimat sagi.
- „Miecz przeznaczenia” – zbiór opowiadań, który jest emocjonalnym wstępem do głównej historii. To tutaj Geralt spotyka Ciri.
- Pięcioksiąg (saga) – tu historia nabiera epickiego rozpędu. Czytamy kolejno:
A gdzie podziało się “Coś się kończy, coś się zaczyna”, zapytacie? Otóż w ścieżce fabularnej celowo pomijamy ten tom. Dlaczego? Bo to zbiór rozmaitości, w którym większość tekstów w ogóle nie dotyczy świata Wiedźmina (znajdziesz tam np. horrory). Co ważniejsze, tytułowe opowiadanie o ślubie Geralta i Yennefer to literacki żart autora – alternatywne, niekanoniczne zakończenie, napisane w prezencie dla przyjaciół. Czytanie go w trakcie poznawania głównej historii może wprowadzić zamęt i osłabić emocjonalny finał “Pani Jeziora”. Tomik ten traktujemy wyłącznie jako deser do przeczytania po wszystkim.
Ścieżka 2 – kolejność wydawnicza, a więc literacka archeologia
Jeśli chcesz śledzić, jak ewoluował styl Sapkowskiego i jak rodziła się koncepcja wiedźmińskiego świata, czytaj tak, jak robili to polscy fani w latach 90. To podejście ma swój urok, choć wymaga zaakceptowania pewnych skoków w czasie.
Ciekawostka: choć „Ostatnie życzenie” otwiera cykl fabularnie, w formie książkowej ukazało się rok po „Mieczu przeznaczenia”.
- „Rozdroże kruków” (2024) – najnowszy dodatek do kanonu.
- „Miecz przeznaczenia” (1992)
- „Ostatnie życzenie” (1993)
- „Krew elfów” (1994)
- „Czas pogardy” (1995)
- „Chrzest ognia” (1996)
- „Wieża Jaskółki” (1997)
- „Pani Jeziora” (1999)
- „Coś się kończy, coś się zaczyna” (2000) – zbiór opowiadań.
- „Sezon burz” (2013) – powrót mistrza po latach.
Ścieżka 3 – pełna chronologia kanoniczna (dla wiedźmińskich purystów)
Opcja dla weteranów lub osób, które lubią chirurgiczną precyzję. Wymaga skakania między książkami i dzielenia ich na fragmenty. Pozwala to jednak ułożyć wydarzenia w idealny łańcuch przyczynowo-skutkowy, opowiadanie po opowiadaniu.
Największe wyzwanie stanowi tu „Sezon burz” – jego główna akcja toczy się w przeszłości, ale epilog wybiega daleko w przyszłość, więc w tej metodzie dzielimy tę książkę na dwie części.
Oto kompletna lista powieści i opowiadań w porządku chronologicznym wydarzeń:
- „Droga, z której się nie wraca” (opowiadanie o rodzicach Geralta – znajdziesz je w zbiorze „Coś się kończy, coś się zaczyna” lub „Maladie”)
- „Rozdroże kruków” (powieść)
- „Ziarno prawdy” (z tomu „Ostatnie życzenie”)
- „Mniejsze zło” (z tomu „Ostatnie życzenie”)
- „Kraniec świata” (z tomu „Ostatnie życzenie”)
- „Ostatnie życzenie” (opowiadanie tytułowe z tomu „Ostatnie życzenie”)
- „Sezon burz” (powieść – czytaj całość, ale bez epilogu!)
- „Kwestia ceny” (z tomu „Ostatnie życzenie”)
- „Wiedźmin” (z tomu „Ostatnie życzenie”)
- „Głos rozsądku” (z tomu „Ostatnie życzenie”)
- „Granica możliwości” (z tomu „Miecz przeznaczenia”)
- „Okruch lodu” (z tomu „Miecz przeznaczenia”)
- „Wieczny ogień” (z tomu „Miecz przeznaczenia”)
- „Trochę poświęcenia” (z tomu „Miecz przeznaczenia”)
- „Miecz przeznaczenia” (opowiadanie tytułowe z tomu „Miecz przeznaczenia”)
- „Coś więcej” (z tomu „Miecz przeznaczenia”)
- „Krew elfów” (tom I sagi)
- „Czas pogardy” (tom II sagi)
- „Chrzest ognia” (tom III sagi)
- „Wieża Jaskółki” (tom IV sagi)
- „Pani Jeziora” (tom V sagi)
- „Coś się kończy, coś się zaczyna” (opowiadanie niekanoniczne – znajdziesz w zbiorze o tym samym tytule)
- „Sezon burz” (sam epilog powieści)
A co z komiksami?
Historia Geralta to nie tylko proza. Jeśli po lekturze wciąż czujesz niedosyt, warto sięgnąć po komiksy z serii, które dzielą się na dwie ery. W jakiej kolejności je czytać? Tu również Ci pomożemy.
Era polska (lata 90.)
Tworzone przez duet Maciej Parowski (scenariusz) i Bogusław Polch (rysunki). Są to adaptacje opowiadań o specyficznej, oldschoolowej kresce, zebrane w tomie „Wiedźmin. Wydanie kolekcjonerskie”:
- „Droga bez powrotu”
- „Geralt”
- „Mniejsze zło”
- „Ostatnie życzenie”
- „Granica możliwości”
- „Zdrada” (jedyny w pełni autorski scenariusz o młodości wiedźmina)
Dla fanów klasyki przygotowano zbiór “Wiedźmin. Wydanie kolekcjonerskie”, które zbiera wszystkie sześć zeszytów z lat 1993-1995 w jednym, solidnym tomie. To nie tylko kawał historii polskiej popkultury, ale też kompletny zapis współpracy tercetu Sapkowski – Parowski – Polch, stanowiący idealne uzupełnienie biblioteczki.
Era amerykańska (Dark Horse, od 2014)
Współczesne komiksy amerykańskie. Fabularnie są one bliższe grom CD Projekt RED i najlepiej czytać je jako luźne kontynuacje po zakończeniu sagi. W kolejności wydawania są to:
- „Dom ze szkła”
- „Dzieci lisicy”
- „Klątwa kruków”
- „Córka płomienia”
- „Zatarte wspomnienia”
- „Wiedźmi lament”
- „Ballada o dwóch wilkach”
- „Dzikie zwierzęta”
Cały cykl możesz również złapać w kompletnym pakiecie.
Czy “Wiedźmina” trzeba czytać w całości i po kolei?
“Wiedźmin” to nie serial proceduralny, gdzie każdy odcinek to osobna zagadka kryminalna. Choć kusi, by sięgnąć po losowy tom z ładną okładką, w świecie Sapkowskiego panują dość surowe reguły. Oto co musisz wiedzieć, zanim zdecydujesz się na drogę na skróty:
Saga to monolit – nie dziel go
Pięcioksiąg (od „Krwi elfów” do „Pani Jeziora”) to jedna, ciągła powieść, brutalnie pocięta na pięć tomów ze względów wydawniczych. Nie możesz zacząć od „Chrztu ognia” tylko dlatego, że słyszałeś, że jest świetny. Bez znajomości poprzednich części nie zrozumiesz politycznych intryg, nie poczujesz ciężaru relacji Geralta z Ciri ani nie wyłapiesz tysiąca smaczków. Czytanie sagi od środka to jak wejście do kina na ostatnie 15 minut filmu – zobaczysz wybuchy, ale nie będziesz wiedział, kto do kogo strzela.
Opowiadania – tu masz (trochę) swobody
Zbiory „Ostatnie życzenie” i „Miecz przeznaczenia” są bardziej elastyczne. Poszczególne opowiadania wewnątrz tomów można czytać wybiórczo, bo każde stanowi zamkniętą historię (zlecenie na potwora, romans, dworska intryga). Ale uwaga: pominięcie całego tomu „Miecz przeznaczenia” przed lekturą sagi to błąd kardynalny. To w nim zawiązuje się przeznaczenie łączące Geralta i Ciri. Bez tego fundamentu emocjonalnego, późniejsza walka wiedźmina o przybraną córkę będzie dla ciebie tylko suchym faktem, a nie chwytającą za gardło motywacją.
Co można czytać w oderwaniu?
Jeśli szukasz tomu “Wiedźmina” na próbę albo niezobowiązującej lektury do pociągu, która nie wymaga doktoryzowania się z mapy Kontynentu, masz dwie rozsądne opcje:
- „Sezon burz” – choć są tu nawiązania do sagi, główna intryga jest zamknięta i typowo awanturnicza. To taki “jeden dzień z życia wiedźmina”, idealny, by poczuć klimat bez zobowiązań.
- „Rozdroże kruków” – jako prequel o bardzo młodym Geralcie, książka ta nie wymaga znajomości późniejszych wielkich wojen i dylematów. To surowa historia o wejściu w dorosłość.
Dlaczego wciąż wracamy na szlak? Fenomen prozy Sapkowskiego
Mija prawie 40 lat od debiutu Geralta, a książki te wciąż znikają z półek. I nie jest to zasługa wyłącznie gier czy seriali – one jedynie podbiły popularność czegoś, co broniło się samo przez dekady. Dlaczego proza Sapkowskiego się nie starzeje?
To nie jest naiwna bajka o rycerzach
Sapkowski wziął klasyczne fantasy i odarł je ze patosu. Zamiast nieskazitelnych bohaterów w lśniących zbrojach, mamy brud, błoto, rasizm, polityczny cynizm i dylematy, w których nie ma dobrego wyboru – jest tylko mniejsze zło. To świat uderzająco podobny do naszego, tylko przepuszczony przez filtr magii. Problemy ekonomiczne, pogromy, terroryzm czy manipulacje władzy są tu opisane z bolesną trafnością.
Język, który żyje
Styl Sapkowskiego to mieszanka wybuchowa. Archaizmy przeplatają się tu z nowoczesnym slangiem, a łacina z rynsztokowymi przekleństwami. Dialogi to absolutne mistrzostwo świata – są cięte, dowcipne i naturalne. Nawet gdy bohaterowie siedzą przy ognisku i jedzą zupę rybną, czyta się to z wypiekami na twarzy.
Geralt – bohater na miarę naszych czasów
Wiedźmin nie jest wybrańcem, który chce zbawić świat. To profesjonalista, który chce po prostu wykonać robotę i dostać zapłatę, by mieć na chleb i eliksiry. Jego cynizm jest jednak tylko maską, pod którą kryje się nadwrażliwość i niezgoda na niesprawiedliwość. Ta pęknięta, niejednoznaczna natura sprawia, że Geralt jest nam bliższy niż jakikolwiek inny heros z mieczem na plecach.
Niezależnie od tego, w jakiej kolejności sięgniesz po te książki – one i tak cię dopadną. Bo jak pisał Sapkowski: coś się kończy, coś się zaczyna, a dobra historia nie kończy się nigdy. Szczerze Ci zazdrościmy – pierwsza podróż na Kontynent jest czymś, czego się nie zapomina. Odwagi i powodzenia na szlaku!
Poznajcie Monię – pasjonatkę literatury, która zaczytuje się w kryminałach, biografiach i powieściach obyczajowych. Dobra książka to dla niej najlepszy sposób na wieczorny relaks, choć równie chętnie spędza czas przy emocjonujących filmach, zwłaszcza tych, które trzymają w napięciu do ostatniej chwili.
Kiedy nie oddaje się czytaniu, wyrusza na górskie szlaki, realizując swoją pasję do zdobywania szczytów. Latem zamienia góry na wodę, ciesząc się słońcem i spokojem na desce SUP. Jest również entuzjastką aktywności fizycznej – od dynamicznych zajęć aerobiku po długie spacery wśród leśnych krajobrazów, które pozwalają jej na chwilę wytchnienia.
Prywatnie to szczęśliwa mama dorastającej nastolatki, Łucji, z którą dzieli codzienne radości i wyzwania. Pełna energii, zawsze uśmiechnięta i gotowa na nowe wyzwania – taka właśnie jest Monia!
