W polu. Dzieła zebrane. Tom 3

Choć klasa twórczości Stanisława Rembeka sytuuje go w gronie najwybitniejszych twórców prozy polskiej dwudziestolecia międzywojennego i okresu współczesności, jego nazwisko znane jest obecnie jedynie wąskiemu gronu miłośników literatury. To efekt radzieckiej cenzury, która w 1946 r. nałożyła zakaz publikacji na powieść Rembeka "W polu", zaś nazwisko samego autora zepchnęła w cień.

Autor zapłacił tak wysoką cenę za dążenie do prawdy: tematem dzieła jest wojna polsko-bolszewicka i jej destrukcyjna siła, pochłaniająca wszystko, co stanie na jej drodze. Tak skonstruowana opowieść była dla Sowietów policzkiem i nie miała prawa znaleźć się w oficjalnym obiegu wydawniczym, podobnie jak każda publikacja, która mogłaby zachwiać wiarę obywateli PRL w dobroć ich "bratniego narodu".

Twórczość Rembeka, niegdyś strącona na margines, w wolnej Polsce wróciła do łask. Dziś należną jej pamięć przywraca Państwowy Instytut Wydawniczy, oddając do rąk czytelników dziewięciotomową edycję Dzieł Zebranych autora. Seria zawiera prozatorskie utwory Rembeka poświęcone tematowi II wojny światowej oraz powieści historyczne, w tym pierwsze oficjalne wydanie utworu "Wianek Malwiny". Redakcja tekstów jest dziełem profesora Macieja Urbanowskiego, historyka literatury i pracownika naukowego Uniwersytetu Jagiellońskiego, który usunął zachowane do tej pory błędy edytorskie oraz braki powstałe na skutek interwencji cenzury.

Powieść "W polu" jest trzecią publikacją wydaną w ramach Dzieł Zebranych Rembeka, a w zgodnej opinii krytyków - najwybitniejszym dziełem w dorobku autora. Współczesna Rembekowi wybitna polska prozaiczka Maria Dąbrowska pisała o niej, że pod wieloma względami przerasta arcydzieło Ericha Marii Remarque'a "Na zachodzie bez zmian". Czesław Miłosz określił ją z kolei najlepszą książką o walce napisaną w dwudziestoleciu międzywojennym.

Wartość literacka powieści nie ulega zresztą wątpliwości: Rembek osobiście uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej, a autentyczność przelanych na papier wspomnień w połączeniu z kunsztem artystycznym stworzyły jedyną w swoim rodzaju całość.

Historia walki polskiego oddziału piechoty pod dowództwem generała Żeligowskiego z przeważającymi siłami radzieckich wojsk przedstawiona jest na wskroś naturalistycznie, bez zbędnego patosu ani mitologizowania. Brutalne sceny walki na śmierć i życie, opisy gehenny żołnierzy udręczonych głodem, wyczerpaniem i strachem przejmują czytelnika do głębi; w tak tragicznych okolicznościach wciąż jednak znajdują się dowody ludzkiego męstwa, odwagi i oddania wyższemu celowi - wolnej Ojczyźnie.