Ucieczka od wolności. Meandry kultury

"Ucieczka od wolności" to niebywale wnikliwe studium nad ludzkimi skłonnościami do podporządkowania się różnym przejawom dyktatury. Autor stara się dotrzeć do źródła psychologicznych podstaw ślepego podążania za autorytetem, który za cenę wolności osobistej, oferuje poczucie bezpieczeństwa. Analiza dotyczy osobowości autorytarnej oraz swoistej predyspozycji do działań sadomasochistycznych, które nie są wyłącznie kwestiami dotyczącymi sfery seksualnej, ale również pewnych zachowań społecznych. Jest to doskonała lektura, która zachwyca nie tylko w przestrzeni psychologicznej, ale również duchowej.

Autor początkowo skupia się na refleksji nad średniowiecznymi modelami społecznymi, na które znaczący wpływ miały wyjątkowo radykalne ruchy religijne. Człowiek tamtych czasów posiadał głębokie poczucie znikomości wobec majestatu Stwórcy, dzięki czemu niezwykle łatwo podążał za Kościołem. Wynikało to z jednej strony z głębokiej wiary, z drugiej z potrzeby należenia do większej całości i strachu przed opinią innych. Co ciekawe, te same problemy dotykały ludzi w późniejszych wiekach, dla których pragnienie wolności bledło wobec poczucia przynależności do wspólnoty, dającej poczucie bezpieczeństwa i zakorzenienia w danej tradycji, ideologii, czy grupie społecznej. Dokładnie te same mechanizmy pociągały ludzi XX wieku do wszelkich ideologii totalitarnych. Dlaczego ludzie ślepo podążali za Hitlerem, Stalinem, czy innymi dyktatorami? Fromm krok po kroku roztacza przed czytelnikiem wnikliwą analizę ludzkiego umysłu z jego skłonnością do podporządkowania się i fascynacją silnymi osobowościami.

"Ucieczka od wolności" to niezwykle ciekawa lektura, która oprócz wartości naukowej, zachwyca przystępnym językiem oraz wnikliwymi i zapadającymi w pamięć cytatami. Zawarte w niej treści nie są jedynie rozważaniami nad minionymi wiekami - to również zaproszenie do refleksji nad postawionymi tezami w kontekście współczesności. Ludzka natura jest przewrotna, a wolność, którą tak często opiewa się w najróżniejszym poematach, wcale nie jest wartością nadrzędną dla wszystkich ludzi.

Erich Fromm to urodzony w Niemczech socjolog i filozof pochodzenia żydowskiego. Żył w latach 1900-1980, a więc był świadkiem wielu tragicznych i zarazem przełomowych wydarzeń, które ukształtowały jego spojrzenie na świat. Interesował się również buddyzmem zen, co miało wpływ na pewne idee, które zawarł w swych publikacjach. Wśród jego najważniejszych dzieł na uwagę zasługuje również "Anatomia ludzkiej destrukcyjności".