Twierdza wewnętrzna. Wprowadzenie do Rozmyślań Marka Aureliusza

Pierre Hadot (1922-2010) wybitny francuski historyk filozofii i starożytnik, tą pracą o Rozmyślaniach Marka Aureliusza dał wyraz swoim zainteresowaniom filozofią jako sztuką życia. Tak rozumiano filozofię w greckiej i rzymskiej starożytności, która obfitowała w nurty myślowe mówiące jak żyć, a ich twórcy własnym przykładem ilustrowali swoje recepty na sposób życia. Filozofia nie była teorią, lecz dziedziną służących samodyscyplinie ćwiczeń duchowych (por. Pierre Hadot, Ćwiczenia duchowe i filozofia starożytna, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2019). Marek Aureliusz (121-180), cesarz rzymski, erudyta i pisarz, jest autorem (napisanych po grecku) Rozmyślań, zbioru stoickich refleksji, które powstały prawdopodobnie w ostatniej dekadzie życia autora, lecz najwcześniejsza wzmianka o nich pochodzi z IV wieku. Czytelnicy zapoznali się z tym dziełem dopiero w epoce renesansu. Tematyka zapisków skupia się wokół kwestii moralnych. Hadot gruntownie odtwarza i interpretuje myśl Marka Aureliusza. Tytułowa twierdza wewnętrzna chroni mnie od udręk namiętności, ale stanowi też mój punkt skupienia i punkt wyjścia w świat. Ukazując autora Rozmyślań od strony jego stoicyzmu i na tle innych stoickich doktryn, Hadot podkreśla aktualność tej myśli sprzed dwóch tysięcy lat, aktualność i świeżość zapewnianą przez to, że autor mówi do siebie i pisze dla siebie, a to siebie, mimo wszelkich kulturowych zmian, pozostaje w nas ciągle to samo.