Czystka

"Czystka" to napisana z reporterską wnikliwością próba odbudowania pamięci rodzinnej. To genealogiczne śledztwo prowadzone z dystansem, jednak niepozbawione czułości i empatii, to próba odtworzenia historii rodziny na podstawie skrawków opowieści i analogii.

Wraz ze swoją tożsamością rodzinną dziedziczymy całe spektrum traum i trudnych doświadczeń, o których niejeden człowiek chciałby zapomnieć. Jednak co się dzieje, gdy postanowi się zapomnieć lub po prostu milczeć o doznanych krzywdach? Tak, jak zrobił to ojciec Katarzyny Surmiak-Domańskiej, autorki "Czystki".

Życie bez korzeni jest bardzo trudne – bo każdy ma prawo wiedzieć, kim jest, z kogo się wywodzi i jakie traumy odziedziczył. Autorka chce wiedzieć. Chce odzyskać babcię Franciszkę, która w jej życiu nie istniała, zmarła w szpitalu psychiatrycznym, zanim autorka się urodziła. Stara się niektórym postaciom przywrócić miejsce w pamięci, a innej uświadamia, jak pamięć o przodkach wpływa na rodzinę.

"Czystka" to historia trudnych doświadczeń. Z zachowanych listów, zamazanych wspomnień, ale także przemilczeń i niedopowiedzeń wyłania się stopniowo obraz wiejskiego życia na Kresach – od pozornej idylli przedwojennej wielokulturowości, przez grozę wojny i horror rzezi wołyńsko-galicyjskiej, po zagładę tamtego świata, wysiedlenia, zajmowanie domów po Niemcach i próby budowania wszystkiego od początku.

Katarzyna Surmiak-Domańska nie pozbawia swojej opowieści postaci drugoplanowych - ciotki z Francji i wuja z Ameryki oraz pozostałych krewnych. Bo tylko wieloplanowość i wielopokoleniowość daje pełny obraz i kontekst historii, a tym samym przeszłość może zostać odzyskana.

Autorka ma w sobie przekonanie, że takich osób jak ona, pozbawionych rodzinnej przeszłości, jest znacznie więcej w Polsce. Których rodzice przyszli na świat w ubogich domach, zdobyli wykształcenie i starali się zapomnieć o doświadczonej krzywdzie.  Odcięli się od rodzinnych wzorców, a swoje dzieci postanowili wychowywać bez wiedzy o przeszłości, uznając zapewne, że będzie je ona ciągnąć w dół.

Katarzyna Surmiak-Domańska jest polską reporterką, absolwentką filologii romańskiej na Uniwersytecie Warszawskim. Od 1995 roku związana jest z "Gazetą Wyborczą", na której łamach publikuje reportaże, wywiady i eseje o tematyce społecznej i kulturalnej.