Faust – streszczenie szczegółowe i opracowanie

„Faust” Johanna Wolfganga von Goethego to monumentalny dramat nieskończony, który powstawał na przestrzeni kilkudziesięciu lat, stając się najważniejszym dziełem niemieckiego klasycyzmu weimarskiego i europejskiego romantyzmu. Utwór, publikowany w dwóch częściach w 1808 i 1832 roku, wyrasta z legendy o renesansowym alchemiku, a jego tytuł bezpośrednio odwołuje się do imienia głównego bohatera. Oś fabularną wyznacza zakład między Bogiem a Mefistofelesem o duszę uczonego, co staje się pretekstem do rozważań nad granicami ludzkiego poznania, naturą zła oraz nieustannym dążeniem człowieka do odnalezienia sensu istnienia. Dzieło wprowadza pojęcie faustyzmu, opisujące postawę wiecznego nienasycenia wiedzą i doświadczeniem, łącząc w sobie wątki miłości tragicznej, winy i odkupienia z szerokim kontekstem filozoficznym oraz panteistyczną wizją natury.

Streszczenie krótkie

Henryk Faust to uczony alchemik, który w swojej pracowni przeżywa głęboki kryzys egzystencjalny. Mimo posiadania ogromnej wiedzy z wielu dziedzin, czuje się jak głupiec i dostrzega bezsens dotychczasowego życia, gdyż nie zgłębił prawdziwej tajemnicy bytu. Akcja toczy się w czasie mitycznym i historycznym, a sytuacja wyjściowa skupia się na rozpaczy bohatera, którego przed samobójstwem w poranek wielkanocny ratują jedynie dźwięki dzwonów i pieśni religijne.

Na wezwanie Fausta odpowiada diabeł Mefistofeles, który wcześniej założył się z Bogiem o duszę uczonego. Bohaterowie zawierają układ: diabeł będzie służył Faustowi, dopóki ten nie zazna pełni szczęścia i nie wypowie słów „Trwaj chwilo, jakże jesteś piękna!”. Mefistofeles odmładza alchemika i wprowadza go w świat uciech, co prowadzi do tragicznego romansu z Małgorzatą, zakończonego śmiercią jej bliskich i uwięzieniem dziewczyny. W dalszej części podróży Faust trafia na dwór cesarski, odwiedza starożytną Grecję, gdzie wiąże się z Heleną, a ostatecznie angażuje się w wielkie projekty budowlane i polityczne.

W finale historii oślepiony przez Troskę Faust odnajduje sens życia w działaniu na rzecz innych i pracy dla dobra ogółu. Wypowiada zakazane słowa zachwytu nad chwilą, co formalnie oznacza przegraną i śmierć, jednak piekło nie zdobywa jego duszy. Zostaje on zbawiony przez zastępy aniołów, ponieważ Bóg docenia jego nieustanne dążenie i trud. Dusza bohatera trafia do nieba, a Małgorzata, która wcześniej dostąpiła boskiego miłosierdzia, staje się jego przewodniczką.

Charakterystyka głównego bohatera

Faust, centralna postać dramatu Johanna Wolfganga Goethego, to uczony pogrążony w poszukiwaniach sensu życia i zmagający się z kryzysem egzystencjalnym. Rozczarowany granicami tradycyjnej wiedzy, jako filozof pragnie przekraczać bariery ludzkiego poznania. Prowadzi go to do zawarcia umowy z diabłem – mefistofelesem.

Jego gorliwość naukowa oraz nieustająca chęć odkrywania prawdy i piękna czynią go postacią tragiczną. Decyzje Fausta prowadzą go przez ciemne zakamarki ludzkiej duszy oraz moralne rozterki. Choć początkowo kieruje się własnymi pragnieniami, stopniowo doświadcza wewnętrznej przemiany. Przemiana ta symbolizuje jego rozwój od egoistycznych ambicji do działań na rzecz innych.

Opowieść o Fauście staje się metaforą ludzkich dążeń do duchowego spełnienia i odnalezienia swojego miejsca w kosmosie. Reprezentuje faustyzm – ideę nieustannego poszukiwania wiedzy i prawdy bez względu na koszty. Jego historia przestrzega przed skutkami nadmiernej pychy oraz braku równowagi w pogoni za iluzorycznym szczęściem.

Jakie są główne motywy w Fauście

Jednym z centralnych motywów „Fausta” Goethego jest pakt z diabłem, który symbolizuje umowę dotyczącą duszy. Rozczarowany ograniczeniami ludzkiej wiedzy, Faust postanawia podjąć taką decyzję. To istotny element zarówno fabuły, jak i jego egzystencjalnego kryzysu.

Ten kryzys popycha Fausta do poszukiwania sensu życia poza konwencjonalnymi metodami poznania świata. Jego wewnętrzna walka odzwierciedla rozczarowanie intelektem oraz pragnienie odzyskania młodości i nowych doświadczeń. Motyw młodości wyraża tęsknotę za utraconym czasem i witalnością.

Miłość oraz tragizm to także kluczowe tematy dzieła. Związek Fausta z Małgorzatą ukazuje namiętną miłość, która kończy się dramatycznie. Duchowość pojawia się w jego dążeniu do poznania i pełni doświadczeń.

Moralna przemiana Fausta obrazuje jego rozwój od egoizmu ku altruizmowi, co skłania do refleksji nad dobrem i złem. Utwór akcentuje również ludzkie dążenie do samopoznania oraz odkrycia duchowego spełnienia.

Jakie znaczenie ma postać Mefistofelesa

Mefistofeles odgrywa niezwykle istotną rolę w dramacie Goethego „Faust”. Nie pełni wyłącznie funkcji antagonisty, lecz także działa jako siła napędowa dla zmian zachodzących u Fausta. Jako diabeł i duchowy przeciwnik uosabia zło oraz destrukcję, tworząc doskonałe przeciwieństwo dla egzystencjalnych zmagań głównego bohatera.

Jego obecność uwydatnia dualizm dobra i zła oraz wolną wolę przy dokonywaniu moralnych wyborów. Mefistofeles zawiera umowę z Faustem, proponując realizację jego pragnień w zamian za duszę. To klasyczny motyw cyrografu, który działa jako motor wydarzeń, prowokując wewnętrzne konflikty Fausta i stawiając go w obliczu własnych słabości, co prowadzi do jego duchowego rozwoju.

Postać Mefistofelesa ma również wymiar symboliczny – ukazuje ludzkie dążenie do przekraczania granic poznania przy jednoczesnym ryzyku utraty moralności. Odzwierciedla odwieczną walkę między dobrem a złem oraz poszukiwanie sensu życia, co jest nieodłącznym elementem każdej ludzkiej egzystencji.

Jakie jest znaczenie zakładu Boga z diabłem

W dziele Goethego „Faust” zakład między Bogiem a diabłem odgrywa kluczową rolę w fabule, wprowadzając do niej wymiar metafizyczny oraz religijny. Postacie te zawierają porozumienie dotyczące duszy Fausta. Bóg ma nadzieję, że mimo jego błędów, Faust będzie dążył do dobra. Z kolei Mefistofeles jest przekonany, że uda mu się skierować go na drogę zła.

Ten zakład obrazuje odwieczną walkę dobra ze złem i podkreśla znaczenie ludzkiej wolnej woli. To ona umożliwia Faustowi dokonywanie wyborów oraz stawianie czoła moralnym dylematom. Zakład stanowi alegorię duchowej próby bohatera, symbolizując jego wewnętrzną walkę o zbawienie poprzez poszukiwania prawdy i czynienie dobrych uczynków.

Motyw ten wykracza poza samą fabułę, wpisując się w szerszy kontekst filozoficzny utworu. Ilustruje dualizm natury ludzkiej oraz nieustanne dążenie do odnalezienia sensu życia mimo pokus i przeszkód stojących na drodze duchowego rozwoju.

Miłość i tragedia Małgorzaty

Małgorzata, centralna postać dramatu Goethego, konstruowana jest na zasadzie kontrastu. Jej uczucie do Fausta staje się przyczyną tragedii, gdy zostaje uwikłana w jego działania. Zakochana kobieta musi zmierzyć się z moralnymi dylematami dotyczącymi grzechu i winy.

Początkowa radość szybko przeobraża się w osobisty i społeczny dramat. Małgorzata spodziewa się dziecka z Faustem, co prowadzi do zabójstwa ich potomka oraz jej aresztowania i skazania na śmierć. Jej los jest alegorią grzechu i kary, ukazując mroczną stronę ludzkich pragnień.

Pomimo popełnionych czynów dusza Małgorzaty zostaje zbawiona dzięki chrześcijańskim motywom przebaczenia i miłosierdzia. Akt ten podkreśla nadzieję na odkupienie nawet dla najciężej upadłych dusz. Historia Małgorzaty przypomina o destrukcyjnej sile niekontrolowanych emocji oraz szansie na duchowe oczyszczenie.

Jakie są filozoficzne aspekty Fausta

Dzieło Goethego Faust to prawdziwa skarbnica refleksji filozoficznych, która zagłębia się w pytania o sens ludzkiego życia i granice poznawcze człowieka. Postać Fausta symbolizuje nieustanne dążenie do pełnego poznania oraz pragnienie odkrywania tajemnic egzystencji. Jego podróż prowadzi go do zawarcia paktu z diabłem, co stanowi próbę przekroczenia tradycyjnych naukowych ograniczeń.

Jednym z centralnych wątków jest konflikt między rozumem a wiarą. Początkowo Faust, jako naukowiec, pokłada zaufanie w intelekcie. Jednak jego rozczarowanie wiedzą kieruje go ku duchowości i magii. Ta walka pomiędzy logiką a irracjonalnością odzwierciedla dylematy ludzi poszukujących prawdy w świecie pełnym sprzeczności.

Moralność stanowi kolejny istotny temat utworu. Faust staje przed wyborami poddającymi próbie jego etykę i wartości. Zawarcie paktu z Mefistofelesem rodzi pytania dotyczące natury dobra i zła oraz konsekwencji moralnych decyzji. Jego przemiana od egoizmu do altruizmu ukazuje możliwość wewnętrznej metamorfozy dzięki działaniu na rzecz innych.

Duchowość odgrywa kluczową rolę w procesie samopoznania Fausta. Ostateczne dojście do sensu życia poprzez duchowe przebudzenie podkreśla wartość działania zgodnego z wyższymi ideałami oraz poszukiwanie swojego miejsca we wszechświecie. Dzieło pokazuje, że prawdziwe spełnienie płynie nie tylko z wiedzy, lecz również ze świadomości duchowej.

Jakie jest zakończenie Fausta i jego znaczenie

Ostatnie fragmenty „Fausta” Goethego niosą ze sobą głęboko metafizyczne i moralne przesłanie, ukazując zbawienie duszy tytułowego bohatera. Mimo zawartego paktu z diabłem, Faust dzięki swojemu dążeniu do dobra oraz wewnętrznej przemianie zostaje ocalony. Jego dusza trafia do nieba dzięki łasce i miłosierdziu, co symbolizuje triumf ducha nad materią.

Finał podkreśla chrześcijańską ideę odkupienia poprzez służbę innym. Ukazuje sens życia wynikający z altruistycznych działań, przedstawiając zwycięstwo wartości moralnych nad pokusami materializmu. Wskazuje także na ludzką zdolność odnalezienia wyższego celu za sprawą wewnętrznej przemiany.

Streszczenie szczegółowe

1. Plan wydarzeń

1. Zakład Boga z Mefistofelesem o duszę Fausta.
2. Rozczarowanie uczonego i powstrzymanie się od samobójstwa.
3. Spotkanie z pudlem i objawienie się Mefistofelesa.
4. Pakt Fausta z diabłem o duszę i służbę.
5. Podróż z Mefistofelesem i odmłodzenie w kuchni czarownicy.
6. Zakochanie się Fausta w Małgorzacie i próba uwiedzenia.
7. Tragiczne skutki romansu i śmierć bliskich Małgorzaty.
8. Sabat na Łysej Górze i uwięzienie Małgorzaty.
9. Odmowa ucieczki z lochu i zbawienie Małgorzaty.

2. Czas i miejsce akcji

Akcja „Fausta” rozgrywa się w bliżej nieokreślonym czasie, łączącym elementy historyczne (na wpół średniowieczne, na wpół renesansowe) z ponadczasową symboliką. Wydarzenia rozciągają się na wiele miesięcy, obejmując liczne, zróżnicowane lokacje. Głównymi miejscami akcji są: gotycka pracownia Fausta, symboliczne centrum jego intelektualnych zmagań; ulice miasteczka, gdzie dochodzi do spotkania z Małgorzatą; Piwnica Auerbacha w Lipsku, reprezentująca prostacką rozrywkę; tajemnicza Kuchnia Czarownicy, miejsce magicznej transformacji; dom Małgorzaty, będący świadkiem rozkwitu i upadku miłości; kościół, symbol porządku moralnego i religijnego; Łysa Góra (Brocken), na której odbywa się sabat czarownic, ukazujący świat demoniczny; oraz loch więzienny, w którym Małgorzata doświadcza swej najgłębszej tragedii i odnajduje zbawienie. Taka różnorodność miejsc podkreśla wszechstronność doświadczeń, jakich pragnie zaznać Faust.

3. Charakterystyka bohaterów

• Faust – centralna postać tragedii, uczony i alchemik, symbolizujący odwieczne ludzkie dążenie do absolutnego poznania i pełni życia. Początkowo znużony ograniczoną wiedzą książkową, pragnie doświadczyć wszystkiego, co świat ma do zaoferowania, co prowadzi go do paktu z diabłem. Jest postacią dynamiczną, ewoluującą od rozczarowanego intelektualisty do grzesznika, poszukującego nieskończoności.
• Mefistofeles – diabeł, uosobienie zła, cynizmu i negacji. Inteligentny, przebiegły i zdolny do przybierania różnych postaci, jego celem jest sprowadzenie Fausta na manowce i zdobycie jego duszy. Paradoksalnie, poprzez swoje kuszenie i prowokacje, staje się narzędziem rozwoju Fausta i przyspiesza jego poszukiwania.
• Małgorzata (Gretchen) – młoda, niewinna, pobożna i skromna dziewczyna, która staje się ofiarą uwiedzenia przez Fausta. Reprezentuje czystość i prostotę, a jej tragiczny los jest symbolem cierpienia niewinnych w obliczu ludzkich ambicji i diabelskich intryg. Mimo upadku moralnego, dzięki skrusze i wierze, w końcu odnajduje zbawienie.
• Wagner – asystent Fausta, typowy naukowiec ceniący wiedzę książkową i tradycyjne metody poznania. Jest kontrastem dla Fausta, który dąży do empirycznego i duchowego doświadczenia.
• Walenty – brat Małgorzaty, żołnierz, który ginie z ręki Fausta, broniąc honoru siostry. Jego śmierć pogłębia tragedię Małgorzaty.
• Marta – sąsiadka Małgorzaty, kobieta doświadczona przez życie, która staje się pośredniczką w romansie Fausta i Małgorzaty.

4. Problematyka

• Granice ludzkiego poznania – „Faust” bada, jak daleko człowiek może posunąć się w poszukiwaniu absolutnej wiedzy i zrozumienia istoty świata, a także jakie są konsekwencje przekraczania tych granic.
• Cena za wolność i doświadczenie – dzieło pyta o moralną cenę, jaką człowiek jest gotów zapłacić za nieograniczone doświadczenia i wyzwolenie z ziemskich ograniczeń, symbolizowaną przez pakt z diabłem.
• Natura dobra i zła w człowieku – dramat analizuje wewnętrzną walkę o duszę ludzką, zastanawiając się, czy człowiek jest z natury dobry i zdolny do rozwoju, czy łatwo ulega pokusom zła.
• Wina, kara i odkupienie – na przykładzie losów Małgorzaty utwór zgłębia konsekwencje grzechu i zbrodni, jednocześnie ukazując możliwość zbawienia poprzez skruchę i pokutę.
• Rola sztuki w społeczeństwie – poprzez dyskusję w Prologu w Teatrze, Goethe porusza kwestie wartości artystycznej, jej celów i relacji między twórcą a publicznością.

5. Kluczowe wątki

• Kosmiczny zakład o duszę – główny wątek inicjujący akcję, czyli zakład między Bogiem a Mefistofelesem o duszę Fausta, który determinuje bieg wydarzeń.
• Poszukiwanie sensu życia przez Fausta – wątek ewolucji bohatera od rozczarowania i intelektualnego znudzenia do intensywnego pragnienia doświadczenia pełni egzystencji.
• Pakt z diabłem – centralny motyw napędzający fabułę, będący metaforą ambicji i dążenia do przekroczenia ludzkich ograniczeń za wszelką cenę.
• Tragiczny romans Fausta i Małgorzaty – opowieść o namiętnej miłości, która, zamiast prowadzić do szczęścia, staje się źródłem cierpienia, zbrodni i moralnego upadku.
• Wątek winy i odkupienia Małgorzaty – droga niewinnej dziewczyny od uwiedzenia i popełnionych grzechów do skruchy, pokuty i ostatecznego zbawienia.

6. Motywy

• Pakt z diabłem – odwieczny motyw literacki symbolizujący ludzkie dążenie do przekroczenia granic poznania i możliwości, często za cenę duszy.
• Dążenie do poznania – nieskończona ludzka ciekawość, pragnienie zgłębiania tajemnic świata, natury i samego siebie, co jest kluczowe dla postaci Fausta i epoki romantyzmu.
• Miłość i tragedia – uczucie, które w dramacie łączy się z cierpieniem, winą i śmiercią, ukazując destrukcyjną siłę egoistycznych dążeń i intryg.
• Walka dobra ze złem – cały utwór jest areną zmagań sił niebiańskich i piekielnych o duszę człowieka, co symbolizuje wewnętrzną walkę moralną toczącą się w każdym.
• Wina i odkupienie – motyw silnie obecny w losie Małgorzaty, ukazujący możliwość zbawienia nawet po największym upadku moralnym, dzięki skrusze i wierze.
• Rola sztuki i artysty – rozważania nad wartością sztuki, jej przeznaczeniem i znaczeniem w konfrontacji z oczekiwaniami społeczeństwa, poruszone w prologu.
• Panteizm – widoczne w dramacie poglądy filozoficzne Goethego, w których Bóg jest utożsamiany z wszechogarniającą siłą i obecnością w naturze.

7. Streszczenie szczegółowe utworu

Dzieło Johanna Wolfganga von Goethego, „Faust”, rozpoczyna się głęboką i sentymentalną Dedykacją, w której podmiot liryczny zwraca się do ulotnych wspomnień i duchów minionych epok, wyrażając nostalgię za utraconym czasem i bliskimi, którzy odeszli. To wprowadzenie nadaje utworowi ton refleksyjny i melancholijny. Następnie w Prologu w Teatrze spotykamy trzy postacie: reżysera, poetę i wesołka, którzy prowadzą dyskusję na temat istoty sztuki, jej znaczenia i sposobu, w jaki powinna być odbierana. Ich dialog porusza fundamentalne pytania o kompromisy między wartością artystyczną a oczekiwaniami masowej publiczności, co stanowi metatekstowe odniesienie do samego dzieła, które ma być wystawione. Jednakże to Prolog w Niebie stanowi prawdziwą oś fabularną całego dramatu, ukazując kosmiczny zakład o duszę ludzką.

W obliczu wszechobecnego majestatu Pana Boga, zjawia się Mefistofeles, diabeł, który z pogardą odnosi się do ludzkości, uważając ją za istotę podlegającą łatwo pokusom i zbaczającą z dobrej drogi. Wierzy, że bez trudu zdoła sprowadzić na manowce cenionego przez Boga uczonego, Henryka Fausta. Bóg, ufając w fundamentalną dobroć i dążenie człowieka do rozwoju, akceptuje to wyzwanie. Ten zakład staje się siłą napędową tragedii, decydując o dalszych losach głównego bohatera i stając się symbolem odwiecznej walki dobra ze złem o ludzką duszę.

Akcja właściwa rozpoczyna się w mrocznej, gotyckiej pracowni Fausta. Uczony, o bogatej wiedzy, lecz wewnętrznie wypalony, pogrążony jest w głębokim rozczarowaniu. Lata studiów, alchemii i medycyny nie przyniosły mu spełnienia ani odpowiedzi na fundamentalne pytania o sens istnienia. Cierpi na niezaspokojone pragnienie poznania istoty wszechświata, czując się ograniczony ludzkimi możliwościami. W akcie skrajnej desperacji sięga po truciznę, rozważając samobójstwo jako jedyną ucieczkę od bezcelowości. Jednak dzwony wielkanocne, niosące ze sobą przesłanie nadziei i przypomnienie o zbawieniu, powstrzymują go przed tragicznym krokiem, przywołując wspomnienia z dzieciństwa i obudzając w nim iskrę wiary.

Dzień Wielkiej Niedzieli przynosi nieoczekiwane zdarzenie. Podczas spaceru ze swoim asystentem, Wagnerem, Faust natrafia na czarnego pudla. Zwierzę zdaje się podążać za nim z niezwykłą determinacją. Uczony zabiera je do swojej pracowni, gdzie tajemniczy pies, pod wpływem zaklęć i rytuałów, przeobraża się w demoniczną postać Mefistofelesa. Początkowo diabeł jest uwięziony przez Fausta, lecz po uśpieniu uczonego, sprytnie ucieka. Niebawem jednak powraca, aby złożyć Faustowi propozycję, która zmieni jego życie na zawsze.

Mefistofeles oferuje Faustowi pakt: diabeł będzie służył uczonemu, spełniając jego wszelkie pragnienia i prowadząc go przez życie pełne niewyobrażalnych doświadczeń, dopóki Faust nie wypowie słów: „Trwaj chwilo! Chwilo, jesteś piękną!”. W zamian, po śmierci, dusza Fausta ma należeć do Mefistofelesa. Spragniony pełni życia, pragnący poznać każdą jego tajemnicę i doświadczyć każdej przyjemności, Faust, mimo wewnętrznych oporów, podpisuje cyrograf własną krwią. Ten akt staje się punktem zwrotnym, otwierając przed nim świat, o jakim wcześniej mógł tylko marzyć.

Rozpoczyna się seria podróży i metamorfoz. Mefistofeles zabiera Fausta w wir życia. Najpierw trafiają do Piwnicy Auerbacha, miejsca prostackiej zabawy i biesiad. Faust, wychowany w świecie nauki i intelektu, nie znajduje tam jednak żadnej przyjemności ani spełnienia. Odczuwa odrazę do trywialności. Dopiero w tajemniczej Kuchni Czarownicy, dzięki magicznej miksturze, Faust przechodzi niezwykłą transformację – odzyskuje młodość, stając się pełnym energii i pożądania mężczyzną. To otwiera mu drogę do nowych doświadczeń, w tym do miłości.

Odmłodzony Faust, pełen nowo odkrytej witalności, spotyka na ulicy Małgorzatę (Gretchen) – młodą, niewinną i niezwykle skromną dziewczynę, symbol czystości i prostoty. Natychmiast ulega jej urokowi i pragnie ją zdobyć. Mefistofeles, wierny warunkom paktu, pomaga mu w tym podstępem. Podrzuca szkatułkę z drogocennymi klejnotami do pokoju Małgorzaty, co ma wzbudzić w niej próżność i ułatwić zbliżenie. Następnie aranżuje spotkania, stopniowo prowadząc do rozwoju romansu.

Małgorzata, początkowo nieufna i oporna, szybko zakochuje się w Faustze i ulega jego czarowi. Ich namiętny romans prowadzi jednak do szeregu tragicznych konsekwencji. Z pomocą Mefistofelesa, Faust staje do pojedynku z bratem Małgorzaty, Walentym, który próbował bronić honoru siostry, i zabija go. Dodatkowo, matka Małgorzaty umiera po wypiciu mikstury usypiającej, podanej przez córkę na prośbę Fausta, która okazała się być silną trucizną. Małgorzata zostaje w ciąży, a jej życie stacza się w otchłań tragedii.

W międzyczasie, gdy Faust i Mefistofeles uczestniczą w mrocznym sabacie czarownic na Łysej Górze, Małgorzata zostaje oskarżona o dzieciobójstwo – w akcie rozpaczy utopiła swoje dziecko – i wtrącona do więzienia. Tam, pogrążona w obłędzie i poczuciu winy, odmawia ucieczki, którą oferują jej Faust i Mefistofeles. W głębokiej skrusze i pokucie wybiera pozostanie w lochu, ufając w Boże miłosierdzie i możliwość zbawienia poprzez przyjęcie kary za swoje grzechy.

Mimo iż Mefistofeles, z właściwym sobie cynizmem, ogłasza Małgorzatę potępioną, nagle z góry rozbrzmiewa „Głos”, oznajmiający jej zbawienie. Dziewczyna, świadoma swoich grzechów, ale jednocześnie odrzucająca diabelską pomoc i żałująca za swoje czyny, zostaje ocalona dzięki swojej wierze i pokucie. Faust, nie słysząc ostatnich słów Małgorzaty, opuszcza więzienie z Mefistofelesem, kontynuując swoją podróż, podczas gdy losy jego ukochanej zostają w cudowny sposób odmienione, symbolizując możliwość odkupienia dla każdego, kto szczerze żałuje.