Wykładnia komparatystyczna

W książce "Wykładnia komparatystyczna. Ujęcie teoretycznoprawne na przykładzie przepisów Kodeksu spółek handlowych regulujących zasadę biznesowej oceny sytuacji" Przemysław Kusik dokonuje szczegółowej analizy tytułowego zagadnienia wykładni komparatystycznej, przedstawiając tę ostatnią jako ustalanie znaczenia przepisów prawnych jednego systemu prawnego z wykorzystaniem informacji o prawie innego systemu prawnego.

W ramach omówionych w publikacji badań scharakteryzowano wykładnię komparatystyczną, a także jej uwarunkowania i metodykę, w odniesieniu do polskiego prawa. Dokonano także analizy wykorzystania wykładni komparatystycznej w kontekście zjawiska przeszczepów prawnych (ang. legal transplants), omówionego szczegółowo we wcześniejszej monografii autora pt. "Przeszczepy prawne (legal transplants) z systemów prawnych common law w polskim systemie prawnym. Studium z zakresu prawa porównawczego" (wyd. PWN).

Przedmiotem zaprezentowanego w książce studium przypadku były przepisy, na mocy których wprowadzono do Kodeksu spółek handlowych zasadę biznesowej oceny sytuacji (ang. business judgment rule) (art. 293 ? 3, 300125 ? 2 i 483 ? 3 k.s.h.). Wykładnia komparatystyczna zasługuje jednak na uwagę nie tylko w związku z zagadnieniem przeszczepów prawnych, będących jednym z możliwych obszarów jej zastosowania. Choć jest ona istotna z punktu widzenia nauki prawa porównawczego, problematyka wykładni komparatystycznej łączy kilka różnych perspektyw: teoretycznoprawną, prawnoporównawczą, dogmatycznoprawną i praktyczną.

W książce "Wykładnia komparatystyczna. Ujęcie teoretycznoprawne na przykładzie przepisów Kodeksu spółek handlowych regulujących zasadę biznesowej oceny sytuacji" jako wiodący przyjęto punkt widzenia teorii prawa. Publikacja podkreśla, że metodyka wykładni komparatystycznej ma znaczenie m.in. z punktu widzenia rzetelności badań naukowych (wykładnia doktrynalna), a także akceptowalności rozstrzygnięć organów stosujących prawo (wykładnia operatywna). Jako że odniesienia do prawa obcego w orzecznictwie mogą budzić wątpliwości stron i opinii publicznej, od organów stosujących prawo należałoby oczekiwać transparentnego przedstawienia przyczyn i sposobu wykorzystania źródeł obcych. Sięgnięcie po obce prawo niesie ze sobą także ryzyko nieporozumień i błędów.

Dzięki przeprowadzonym badaniom możliwe okazało się ustalenie katalogu warunków, pod którymi wykorzystanie wykładni komparatystycznej w polskim systemie prawnym jest uzasadnione. Stwierdzono również, że ten rodzaj wykładni może być stosowany jedynie na etapie wykładni funkcjonalnej (jako jej podtyp). Zwrócono przy tym uwagę, że prawo obce wykorzystywane w ramach wykładni komparatystycznej nie jest wiążące dla interpretatora. W ramach ogólnych wniosków podkreślono, że choć informacje o prawie obcym nie ustępują innym materiałom wykładni funkcjonalnej, wymagają one odpowiedzialnego użycia, uwzględniającego trudności związane z ustaleniem treści obcego prawa i potrzebę zachowania transparentności.

Dzięki studium przypadku możliwe okazało się pozytywne zweryfikowanie zaproponowanego modelu wkomponowania wykładni komparatystycznej w proces wykładni, a przy okazji wysunięto propozycję wykładni (w sensie apragmatycznym) przepisów dotyczących zasady biznesowej oceny sytuacji. Pomimo znaczenia tej instytucji, dotykającej kluczowego zagadnienia ryzyka gospodarczego, pojawiają się bowiem wokół niej istotne problemy interpretacyjne.