Teoria widzenia

Władysław Strzemiński, żyjący w latach 1893-1952, był malarzem, teoretykiem sztuki, publicystą, pedagogiem. W latach 20 i 30 był jednym z polskich pionierów konstruktywizmu (kierunku w sztuce abstrakcyjnej) oraz twórcą teorii unizmu.

Teoria widzenia to dzieło, w którym artysta definiuje świadome widzenie, ukazuje, jak kształtowało się ludzkie postrzeganie świata na przestrzeni wieków pod wpływem różnorodnych czynników kulturowych i cywilizacyjnych. Omawia kluczowe dla estetyki zagadnienia - co warunkuje sposób, w jaki postrzegamy rzeczywistość? Dlaczego starożytni Grecy ujmowali świat inaczej niż dwudziestowieczni artyści awangardowi? I co to jest realizm? Autor podsumowuje teoretycznie swą działalność artystyczną i refleksję estetyczną. Wychodzi z założenia, że nasz obraz świata nieustannie ewoluuje, a sposoby, w jaki na niego patrzymy, zmieniają się i narastają, przy czym decydujący wpływ mają na to warunki zewnętrzne: doświadczenie historyczne, podłoże kulturowe i społeczne. "W procesie widzenia nie to jest ważne, co mechanicznie chwyta oko, lecz to, co człowiek uświadamia sobie ze swego widzenia" -  twierdzi najważniejszy polski artysta awangardowy.

Wydane po raz pierwszy w 1958 i wznowione przez Muzeum Sztuki w Łodzi dzieło to zbiór wykładów z historii sztuki, wygłoszonych przez artystę w Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych, zanim został stamtąd zwolniony z powodu nieprzestrzegania kanonów socrealizmu. Teoria widzenia to owoc długoletniej refleksji Strzemińskiego i niezwykłe świadectwo jego teoretycznej świadomości, którymi na trwałe wpłynął na rozwój sztuk plastycznych. To dzieło, które uczy patrzeć na zmiany artystycznej percepcji w czasie, wyjaśnia zależności między ewolucją społeczeństwa a zmianami zachodzącymi w sztuce.

Teoria widzenia ukazała się po sześćdziesięciu latach od momentu pierwszej publikacji, pod redakcją naukową prof. Iwony Luby i jest pierwszym krytycznym opracowaniem tej, jednej z najważniejszych, prac teoretycznych w historii polskiego modernizmu. Została uzupełniona o tekst "Widzenie impresjonistów" oraz kolorowe reprodukcje. Jak zaznacza autorka wstępu redaktorskiego, prof. Luba, nowe opracowanie służy umiejscowieniu Teorii widzenia w historii sztuki i teorii sztuki XX wieku oraz zaprezentowaniu jej w szerokim kontekście kulturowym i historycznym.