Pani na Puławach

W
autorskim wstępie czytamy: Kiedy Maria Anna księżna Wirtemberska namawiała starą
swą matkę, Izabelę z Flemmingów Czartoryską, by ta poszła do spowiedzi, pani na
Puławach oświadczyła pół serio, pół żartem: Moja Marysiu, gdy powiem księdzu
wszystko, com w życiu dokazywała, spojrzy na mnie, nie uwierzy i będzie myślał,
że kłamię! Istotnie, losy tej księżnej, która przeżyła prawie 90 lat, były tak
barwne, że starczyłyby na kilka biografii. Pełna uroku, płocha i zalotna dama
lekkomyślnego rokoka, bohaterka wielu skandalicznych romansów o europejskim
zasięgu, a zarazem głęboka patriotka, gorąco oklaskująca postępowych mówców na
Sejmie Czteroletnim, patronka Kościuszki, wreszcie autorka pierwszych książek
dla ludu i twórczyni polskiego muzealnictwa, w wieku lat trzydziestu pięciu sama
podkreśliła dwa dominujące w jej życiu uczucia: miłość do dzieci i miłość
ojczyzny. Jestem dobrą matką i nigdy cienia najmniejszego zarzutu uczynić sobie
nie miałam powodu co do niezachwianej miłości swojej do
dzieci.