Deutschland, Polen und die Geopolitik

Oprócz deterministycznego nacisku na położenie geograficzne państwa, geopolityka stara się zidentyfikować wzorce z przeszłości, które dostarczają wglądu w geopolityczne wyzwania przyszłości. Chociaż Niemcy i Polska wydają się odgrywać kluczową rolę w głównych zmianach geopolitycznych XX wieku (nie tylko geograficznie), ich geopolityczne znaczenie spotkało się z niewielkim zainteresowaniem w (zwłaszcza niemieckich) badaniach nad Polską. Niniejsza publikacja analizuje rolę, jaką oba państwa odegrały w przeszłości w określonych konstelacjach geopolitycznych i teoriach geopolitycznych, a także bada potencjalne implikacje dla przyszłości. Aby odpowiedzieć na takie pytanie badawcze, praca analizuje historyczną lub potencjalną rolę obu państw w danej konstelacji geopolitycznej, wykorzystując pięć wybranych historycznych studiów przypadków (1916, 1933/34, 1938/39, 19451989, od 1990 r.) oraz trzy scenariusze przyszłości. Oprócz analizy historiograficznej, autor koncentruje się w szczególności na pracach polskich, niemieckich i międzynarodowych teoretyków geopolityki z przeszłości i współczesności (Mackinder, Spykman, Ratzel, Kjelln, Naumann, Dmowski, Piłsudski, Studnicki, Haushofer, Schmitt, Wojciechowski, Matuszewski, Bocheński, Mackiewicz, Brill, Buck, Moczulski, Dugin, Brzeziński). Praca podkreśla w szczególności zagrożenie, jakie dla stosunków niemiecko-polskich stwarza dynamiczna geopolityczna konstelacja państw. O ile można zaobserwować, że rola Polski w tzw. geopolityce niemieckiej (do 1945 r.) jest niemal niezmiennie negatywna, o tyle polska geopolityka ujawnia różne szkoły myślenia geopolitycznego (antyniemieckie, sceptyczne wobec Niemiec, ale skłonne do współpracy, proniemieckie). Wyniki badań sugerują, że oba państwa były w przeszłości przede wszystkim geopolitycznymi przeciwnikami w kontekście konstelacji i teorii geopolitycznych. Z tego można wywnioskować, że w przyszłości nie można wykluczyć takiego antagonizmu co wyraźnie wskazują opracowane scenariusze przyszłości.