{"id":5460,"date":"2023-09-06T11:38:50","date_gmt":"2023-09-06T09:38:50","guid":{"rendered":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/?p=5460"},"modified":"2026-03-26T17:24:03","modified_gmt":"2026-03-26T16:24:03","slug":"fenomen-serii-trylogia-hell-p-s-herytiera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/fenomen-serii-trylogia-hell-p-s-herytiera\/","title":{"rendered":"Fenomen serii Trylogia Hell – P. S. Herytiera"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n 4.4\/5 (9 - ilo\u015b\u0107 ocen) <\/div>\n <\/div>\n

Sukces serii \u201eHell\u201d nie wzi\u0105\u0142 si\u0119 znik\u0105d, ale te\u017c nie da si\u0119 go sprowadzi\u0107 do prostego has\u0142a o \u201eksi\u0105\u017cce, kt\u00f3r\u0105 pokocha\u0142a m\u0142odzie\u017c\u201d. To raczej historia o tym, jak zmieni\u0142 si\u0119 spos\u00f3b rodzenia si\u0119 literackich przeboj\u00f3w. Nie w ciszy gabinet\u00f3w, nie pod opiek\u0105 krytyk\u00f3w, nie dzi\u0119ki presti\u017cowi nazwisk, lecz w internecie, w\u015br\u00f3d czytelniczek i czytelnik\u00f3w, kt\u00f3rzy najpierw znale\u017ali swoj\u0105 opowie\u015b\u0107, a dopiero p\u00f3\u017aniej wynie\u015bli j\u0105 na rynek.<\/strong><\/p>\n

W tym sensie P. S. Herytiera<\/a>, czyli Katarzyna Berli\u0144ska, czytelnikom znana tak\u017ce jako Pizgacz, nie jest tylko autork\u0105 popularnej serii. Jest tak\u017ce symbolem momentu, w kt\u00f3rym tradycyjny porz\u0105dek literacki wyra\u017anie przesta\u0142 wystarcza\u0107 do opisu tego, co naprawd\u0119 dzieje si\u0119 w czytelnictwie. \u201eHell\u201d nie sta\u0142o si\u0119 zjawiskiem dlatego, \u017ce kto\u015b postanowi\u0142 je wypromowa\u0107. Sta\u0142o si\u0119 zjawiskiem dlatego, \u017ce trafi\u0142o w bardzo konkretn\u0105 potrzeb\u0119 emocjonaln\u0105 i pokoleniow\u0105.<\/p>\n

Najpierw sie\u0107<\/h2>\n

Najwa\u017cniejsze w tej historii jest to, \u017ce zacz\u0119\u0142a si\u0119 ona poza klasycznym obiegiem wydawniczym. Zanim seria trafi\u0142a do papieru, \u017cy\u0142a ju\u017c w internecie, rozwija\u0142a si\u0119 odcinek po odcinku, ros\u0142a razem ze swoj\u0105 publiczno\u015bci\u0105 i by\u0142a czytana nie jako zamkni\u0119ty produkt, lecz jako proces. To robi ogromn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119. Czytelnik nie dostaje wtedy gotowej ksi\u0105\u017cki podanej z g\u00f3ry, ale uczestniczy w narodzinach opowie\u015bci, reaguje na ni\u0105, prze\u017cywa j\u0105 wsp\u00f3lnie z innymi i w pewnym sensie wsp\u00f3\u0142tworzy jej si\u0142\u0119.<\/p>\n

W tradycyjnym modelu najpierw jest publikacja, potem recenzje, a dopiero na ko\u0144cu ewentualna popularno\u015b\u0107. Tutaj wszystko zadzia\u0142a\u0142o inaczej. Najpierw pojawi\u0142o si\u0119 zaanga\u017cowanie, potem wsp\u00f3lnota, a dopiero p\u00f3\u017aniej rynek musia\u0142 uzna\u0107, \u017ce ma do czynienia z czym\u015b wi\u0119kszym ni\u017c chwilowa moda. To odwr\u00f3cenie kolejno\u015bci jest jednym z kluczy do zrozumienia fenomenu trylogii \u201eHell\u201d<\/a>.<\/p>\n

Pisane z bliska<\/h2>\n

Wok\u00f3\u0142 m\u0142odego wieku autorki \u0142atwo zbudowa\u0107 tani\u0105 sensacj\u0119, ale w przypadku tej serii wa\u017cniejsze jest co\u015b innego. Barli\u0144ska pisa\u0142a nie z dystansu, lecz z blisko\u015bci do\u015bwiadczenia. Nie obserwowa\u0142a swoich bohater\u00f3w jak doros\u0142y komentator m\u0142odzie\u017cowych dramat\u00f3w, tylko wchodzi\u0142a w ich j\u0119zyk, tempo reagowania, emocjonalne skrajno\u015bci i spos\u00f3b prze\u017cywania \u015bwiata. To w\u0142a\u015bnie dlatego tak wielu odbiorc\u00f3w mia\u0142o poczucie, \u017ce nie czyta historii \u201eo nastolatkach\u201d, lecz histori\u0119 napisan\u0105 z wn\u0119trza tego stanu.<\/p>\n

Autentyczno\u015b\u0107 nie musi oznacza\u0107 literackiej doskona\u0142o\u015bci. Cz\u0119sto znaczy co\u015b odwrotnego: szorstko\u015b\u0107, bezpo\u015brednio\u015b\u0107, chwilami nawet przesad\u0119. Ale dla odbiorcy to w\u0142a\u015bnie bywa najbardziej przekonuj\u0105ce. Zw\u0142aszcza gdy ma do\u015b\u0107 bohater\u00f3w skonstruowanych tak, jakby m\u0142odo\u015b\u0107 by\u0142a tylko etapem do pedagogicznego obja\u015bnienia. \u201eHell\u201d nie t\u0142umaczy nastoletnich emocji z zewn\u0105trz. Ono w nich siedzi.<\/p>\n

Czu\u0142o\u015b\u0107 i chaos<\/h2>\n

Nie o sam\u0105 fabu\u0142\u0119 tu chodzi. Oczywi\u015bcie, mo\u017cna stre\u015bci\u0107 t\u0119 histori\u0119 jako opowie\u015b\u0107 o Victorii i Nathanielu, o przyci\u0105ganiu, napi\u0119ciu, b\u0142\u0119dnych wyborach i relacji, kt\u00f3ra od pocz\u0105tku niesie w sobie co\u015b niepokoj\u0105cego. Tyle \u017ce taki opis nie t\u0142umaczy jeszcze, dlaczego akurat ta seria wywo\u0142a\u0142a a\u017c tak silny rezonans. Si\u0142a \u201eHell\u201d nie polega na samym uk\u0142adzie wydarze\u0144, lecz na tym, w jaki spos\u00f3b uruchamia ono emocje czytelnik\u00f3w.<\/p>\n

To nie jest literatura budowana na bezpiecznym dystansie. To literatura wysokiego napi\u0119cia. Relacja bohater\u00f3w nie zosta\u0142a tu wyg\u0142adzona ani podporz\u0105dkowana prostemu romantycznemu wzorcowi. Jest trudna, nier\u00f3wna, obci\u0105\u017caj\u0105ca, pe\u0142na impuls\u00f3w, uzale\u017cnie\u0144, zranie\u0144 i pr\u00f3b odzyskania kontroli. Dla jednych b\u0119dzie to nadmiar, dla innych w\u0142a\u015bnie sedno sprawy. W \u015bwiecie, w kt\u00f3rym wiele historii dla m\u0142odych odbiorc\u00f3w bywa zbyt grzecznych albo przewidywalnych, taka intensywno\u015b\u0107 dzia\u0142a jak magnes.<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie to najbardziej przyci\u0105gn\u0119\u0142o czytelnik\u00f3w: nie obietnica pi\u0119knego uczucia, ale obietnica wej\u015bcia w emocjonalny chaos, kt\u00f3ry wydaje si\u0119 prawdziwszy od wielu poprawnych i starannie wywa\u017conych opowie\u015bci. \u201eHell\u201d nie daje komfortu. Daje przeci\u0105\u017cenie. A to, paradoksalnie, bywa dla odbiorcy bardziej wci\u0105gaj\u0105ce ni\u017c estetyczna poprawno\u015b\u0107.<\/p>\n

Czytane razem<\/h2>\n

Nie da si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o tej serii, pomijaj\u0105c spo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra wok\u00f3\u0142 niej wyros\u0142a. \u201eHell\u201d nie by\u0142o tylko lektur\u0105, ale do\u015bwiadczeniem zbiorowym. Cytaty kr\u0105\u017cy\u0142y po mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, kolejne fragmenty wywo\u0142ywa\u0142y natychmiastowe reakcje, a emocje zwi\u0105zane z bohaterami nie ko\u0144czy\u0142y si\u0119 wraz z zamkni\u0119ciem rozdzia\u0142u. Ksi\u0105\u017cka przechodzi\u0142a w komentarze, relacje, dyskusje i internetowy obieg pami\u0119ci.<\/p>\n

To bardzo wa\u017cne, bo wsp\u00f3\u0142czesne czytanie coraz rzadziej jest aktem ca\u0142kowicie samotnym. Zw\u0142aszcza w przypadku literatury m\u0142odych odbiorc\u00f3w liczy si\u0119 ju\u017c nie tylko to, co dzieje si\u0119 mi\u0119dzy czytelnikiem a tekstem, ale te\u017c to, co dzieje si\u0119 mi\u0119dzy czytelnikami. Wsp\u00f3lne prze\u017cywanie staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 samej lektury. Je\u015bli ksi\u0105\u017cka potrafi uruchomi\u0107 taki obieg emocji, przestaje by\u0107 po prostu ksi\u0105\u017ck\u0105. Staje si\u0119 zjawiskiem spo\u0142ecznym.<\/p>\n

\u015alepa plamka<\/h2>\n

W sukcesie Pizgacz jest co\u015b, co d\u0142ugo budzi\u0142o zak\u0142opotanie cz\u0119\u015bci komentator\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce ta historia nie pasowa\u0142a do dawnych wyobra\u017ce\u0144 o tym, sk\u0105d bierze si\u0119 literacka powaga. Nie pochodzi\u0142a z presti\u017cowego \u015brodowiska, nie by\u0142a opatrzona namaszczeniem krytyki, nie wchodzi\u0142a do obiegu przez instytucjonalne drzwi. Przysz\u0142a z internetu, od bardzo m\u0142odej autorki, i od razu znalaz\u0142a masow\u0105 publiczno\u015b\u0107. Dla wielu by\u0142o to trudne do potraktowania serio.<\/p>\n

A przecie\u017c w\u0142a\u015bnie w tym miejscu ujawnia si\u0119 ograniczenie tradycyjnego my\u015blenia o literaturze popularnej. Zbyt cz\u0119sto uznaje si\u0119, \u017ce to, co naprawd\u0119 porusza tysi\u0105ce czytelnik\u00f3w, musi by\u0107 z definicji mniej warte ni\u017c teksty wpisane w hierarchie presti\u017cu. Tymczasem sukces \u201eHell\u201d pokazuje co\u015b odwrotnego: mo\u017cna nie ceni\u0107 tej estetyki, mo\u017cna nie nale\u017ce\u0107 do jej odbiorc\u00f3w, ale nie da si\u0119 uczciwie opisa\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnej kultury, je\u015bli ignoruje si\u0119 takie zjawiska.<\/p>\n

Mrok zamiast lukru<\/h2>\n

To r\u00f3wnie\u017c wa\u017cny pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego seria okaza\u0142a si\u0119 tak no\u015bna. Wielu m\u0142odych czytelnik\u00f3w nie szuka ju\u017c historii, kt\u00f3re maj\u0105 ich wychowywa\u0107, uspokaja\u0107 albo podsuwa\u0107 gotowe modele uczu\u0107. Szukaj\u0105 raczej opowie\u015bci, w kt\u00f3rych emocje s\u0105 brudniejsze, bardziej niejednoznaczne i mniej podporz\u0105dkowane pocieszeniu. \u201eHell\u201d dobrze trafia w ten g\u0142\u00f3d intensywno\u015bci.<\/p>\n

Nie oznacza to, \u017ce ka\u017cdy odbiorca b\u0119dzie zachwycony. Wr\u0119cz przeciwnie \u2014 dla cz\u0119\u015bci czytelnik\u00f3w ta seria mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 zbyt ci\u0119\u017cka, zbyt skrajna albo zwyczajnie zbyt mocno oparta na emocjonalnym przeci\u0105\u017ceniu. Ale w\u0142a\u015bnie ten brak wyg\u0142adzenia daje jej si\u0142\u0119. To literatura, kt\u00f3ra nie pr\u00f3buje by\u0107 uniwersalnie lubiana. Dzia\u0142a mocno tam, gdzie znajduje w\u0142a\u015bciwego odbiorc\u0119.<\/p>\n

Znak czasu<\/h2>\n

Fenomen \u201eHell\u201d m\u00f3wi wi\u0119c co\u015b istotnego nie tylko o samej autorce, ale te\u017c o zmianie ca\u0142ego krajobrazu czytelniczego. Dzi\u015b ksi\u0105\u017cka mo\u017ce najpierw narodzi\u0107 si\u0119 jako internetowa relacja, potem sta\u0107 si\u0119 wsp\u00f3lnym do\u015bwiadczeniem spo\u0142eczno\u015bci, a dopiero na ko\u0144cu wej\u015b\u0107 do g\u0142\u00f3wnego obiegu sprzeda\u017cy i medialnej widzialno\u015bci. Dawny model, w kt\u00f3rym to instytucje decydowa\u0142y, co ma znaczenie, wyra\u017anie si\u0119 rozszczelni\u0142.<\/p>\n

To dlatego podobnych zjawisk nie da si\u0119 ju\u017c opisywa\u0107 wy\u0142\u0105cznie j\u0119zykiem promocji albo pogardliwego wzruszania ramion. Je\u015bli chce si\u0119 zrozumie\u0107, co dzi\u015b naprawd\u0119 czytaj\u0105 m\u0142odzi ludzie, czego w literaturze szukaj\u0105 i jak buduj\u0105 swoje wsp\u00f3lnoty odbioru, trzeba patrze\u0107 w\u0142a\u015bnie na takie przypadki. Nie po to, by natychmiast og\u0142asza\u0107 je arcydzie\u0142ami, ale po to, by zobaczy\u0107, gdzie naprawd\u0119 przesuwa si\u0119 \u015brodek ci\u0119\u017cko\u015bci kultury.<\/p>\n

\u201eHell\u201d nie jest wi\u0119c tylko popularn\u0105 seri\u0105. Jest opowie\u015bci\u0105 o nowym obiegu literatury, o sile emocjonalnej identyfikacji i o odbiorcach, kt\u00f3rych przez lata zbyt \u0142atwo traktowano protekcjonalnie. A to znaczy, \u017ce jej sukces m\u00f3wi znacznie wi\u0119cej ni\u017c tylko to, \u017ce pewna historia dobrze si\u0119 sprzeda\u0142a.<\/p>\n

Gdzie mo\u017cna znale\u017a\u0107 wszystkie cz\u0119\u015bci trylogii \u201cHell\u201d?<\/h2>\n

Wszystkie tomy serii \u201eHell\u201d s\u0105 dost\u0119pne w ksi\u0119garniach internetowych, gdzie mo\u017cna kupi\u0107 je pojedynczo lub w kompletach. To najprostszy spos\u00f3b, by si\u0119gn\u0105\u0107 po ca\u0142\u0105 histori\u0119 Victorii i Nathaniela w wydaniu papierowym lub elektronicznym.<\/p>\n

Cho\u0107 nazwa serii sugeruje trzy cz\u0119\u015bci, historia zosta\u0142a podzielona na wi\u0119cej tom\u00f3w. Poszczeg\u00f3lne ksi\u0105\u017cki ukazywa\u0142y si\u0119 jako kolejne \u201erundy\u201d:<\/p>\n

<\/ui-product-swiper><\/ui-product-swiper><\/ui-product-swiper><\/ui-product-swiper><\/ui-product-swiper><\/ui-product-swiper><\/ui-product-swiper><\/div>\n

Warto samemu przekona\u0107 si\u0119, w czym tkwi sekret ca\u0142ej serii. Ze wzgl\u0119du na spor\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107 ka\u017cdej z ksi\u0105\u017cek trzeba nastawi\u0107 si\u0119 na d\u0142ug\u0105 przygod\u0119 z bohaterami trylogii Hell. Fabu\u0142a jest jednak na tyle wci\u0105gaj\u0105ca, a same ksi\u0105\u017cki napisane prostym j\u0119zykiem, \u017ce zg\u0142\u0119bianie tej opowie\u015bci jest przyjemno\u015bci\u0105 nie tylko dla m\u0142odzie\u017cy, ale te\u017c nieco starszych czytelnik\u00f3w<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sukces serii \u201eHell\u201d nie wzi\u0105\u0142 si\u0119 znik\u0105d, ale te\u017c nie da si\u0119 go sprowadzi\u0107 do prostego has\u0142a o \u201eksi\u0105\u017cce, kt\u00f3r\u0105 pokocha\u0142a m\u0142odzie\u017c\u201d. To raczej historia o tym, jak zmieni\u0142 si\u0119 spos\u00f3b rodzenia si\u0119 literackich przeboj\u00f3w. Nie w ciszy gabinet\u00f3w, nie pod opiek\u0105 krytyk\u00f3w, nie dzi\u0119ki presti\u017cowi nazwisk, lecz w internecie, w\u015br\u00f3d czytelniczek i czytelnik\u00f3w, kt\u00f3rzy […]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":5461,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1351,37],"tags":[],"class_list":["post-5460","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-serie-i-sagi","category-zapowiedzi-i-nowosci"],"modified_by":"Critical","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5460","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5460"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5460\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18039,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5460\/revisions\/18039"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5461"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}