{"id":13053,"date":"2025-09-26T14:26:44","date_gmt":"2025-09-26T12:26:44","guid":{"rendered":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/?p=13053"},"modified":"2026-04-28T09:26:48","modified_gmt":"2026-04-28T07:26:48","slug":"cyberiada-filozofia-i-etyka-technologii-lema","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/cyberiada-filozofia-i-etyka-technologii-lema\/","title":{"rendered":"Cyberiada – streszczenie szczeg\u00f3\u0142owe i opracowanie"},"content":{"rendered":"\n\n
\n \n
\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n
\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n
\n \n\n
<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n<\/div>\n \n\n
\n Oce\u0144 ten wpis<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n

\u201eCyberiada” Stanis\u0142awa Lema to zbi\u00f3r alegorycznych opowiada\u0144 o konstruktorach Trurlu i Klapaucjuszu, w kt\u00f3rych autor bada filozoficzne i etyczne konsekwencje rozwoju technologii. Groteskowe przygody robot\u00f3w staj\u0105 si\u0119 pretekstem do refleksji nad kreatywno\u015bci\u0105, odpowiedzialno\u015bci\u0105 naukowca i granicami poznania \u2014 tematy wci\u0105\u017c aktualne w dobie sztucznej inteligencji.<\/p>\n

\n

Wiedza w pigu\u0142ce<\/h2>\n
    \n
  • Autor<\/strong> \u2013 Stanis\u0142aw Lem.<\/li>\n
  • Rodzaj i gatunek<\/strong> \u2013 cykl opowiada\u0144 (science fiction, bajka filozoficzna).<\/li>\n
  • Epoka<\/strong> \u2013 Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107.<\/li>\n
  • G\u0142\u00f3wny bohater<\/strong> \u2013 Trurl.<\/li>\n
  • Najwa\u017cniejszy temat<\/strong> \u2013 filozoficzne i etyczne konsekwencje rozwoju technologii oraz granice poznania naukowego przedstawione w formie groteskowych bajek.<\/li>\n
  • Najwa\u017cniejszy moment fabularny<\/strong> \u2013 W opowiadaniu \u201eJak ocala\u0142 \u015bwiat” \u2013 wydanie maszynie polecenia stworzenia \u201enic”, co prowadzi do nieodwracalnej anihilacji cz\u0119\u015bci wszech\u015bwiata.<\/li>\n
  • Wa\u017cne postacie<\/strong> \u2013 Klapaucjusz.<\/li>\n
  • Miejsca akcji<\/strong> \u2013 Kosmos, r\u00f3\u017cne planety (np. Protrudyna Asteryjska, planeta Stalookich), dom i laboratorium Trurla.<\/li>\n
  • Czas akcji<\/strong> \u2013 nieokre\u015blona, daleka przysz\u0142o\u015b\u0107 (czas robot\u00f3w).<\/li>\n
  • Znaczenie tytu\u0142u<\/strong> \u2013 tytu\u0142 nawi\u0105zuje do \u201eIliady”, sugeruj\u0105c epos o \u015bwiecie cybernetycznym (robot\u00f3w).<\/li>\n
  • G\u0142\u00f3wne motywy \/ tematy<\/strong> \u2013 motyw stw\u00f3rcy, motyw buntu maszyny, motyw rywalizacji, motyw w\u0142adzy, motyw nico\u015bci, motyw podr\u00f3\u017cy.<\/li>\n
  • Konteksty maturalne<\/strong> \u2013 cz\u0142owiek wobec technologii, odpowiedzialno\u015b\u0107 naukowca, groteska jako \u015brodek wyrazu, relacja mistrz-ucze\u0144 \/ rywalizacja.<\/li>\n
  • Rok wydania<\/strong> \u2013 1965.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n

    Streszczenie kr\u00f3tkie<\/h2>\n

    G\u0142\u00f3wnym bohaterem cyklu jest genialny konstruktor Trurl, kt\u00f3ry wraz ze swoim przyjacielem Klapaucjuszem zamieszkuje zmechanizowany \u015bwiat robot\u00f3w w dalekiej, nieokre\u015blonej przysz\u0142o\u015bci. Akcja toczy si\u0119 w Kosmosie, na r\u00f3\u017cnych planetach oraz w laboratorium Trurla, gdzie naukowcy buduj\u0105 niezwyk\u0142e maszyny obdarzone rozumem i emocjami. Sytuacj\u0119 wyj\u015bciow\u0105 stanowi\u0105 ich liczne wyprawy oraz eksperymenty, podczas kt\u00f3rych mierz\u0105 si\u0119 z wyzwaniami technologicznymi i moralnymi.<\/p>\n

    Najwa\u017cniejsze wydarzenia obejmuj\u0105 tworzenie wynalazk\u00f3w, kt\u00f3re cz\u0119sto wymykaj\u0105 si\u0119 spod kontroli, jak maszyna tworz\u0105ca przedmioty na liter\u0119 \u201en\u201d, kt\u00f3ra po \u017c\u0105daniu wykonania \u201enic\u201d zaczyna unicestwia\u0107 \u015bwiat. Konflikty narastaj\u0105, gdy konstruktorzy staj\u0105 przed obliczem tyran\u00f3w, takich jak kr\u00f3l Okrucyusz, lub gdy ich w\u0142asne dzie\u0142a, na przyk\u0142ad o\u015bmiopi\u0119trowa maszyna licz\u0105ca, buntuj\u0105 si\u0119 przeciwko tw\u00f3rcom. Punktem kulminacyjnym wielu opowiada\u0144 jest moment, w kt\u00f3rym spryt i wiedza bohater\u00f3w pozwalaj\u0105 im unikn\u0105\u0107 katastrofy lub obali\u0107 despotyczne rz\u0105dy za pomoc\u0105 techniki. Gargancjan rozwi\u0105zuje problemy wojen, \u0142\u0105cz\u0105c umys\u0142y \u017co\u0142nierzy w zbiorow\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, co zamiast walki wywo\u0142uje powszechn\u0105 \u017cyczliwo\u015b\u0107.<\/p>\n

    Historie ko\u0144cz\u0105 si\u0119 zazwyczaj przywr\u00f3ceniem porz\u0105dku, cho\u0107 \u015bwiat po eksperymentach cz\u0119sto pozostaje nieodwracalnie zmieniony, trac\u0105c cz\u0119\u015b\u0107 swojej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci. Bohaterowie wyci\u0105gaj\u0105 wnioski z pora\u017cek, niszcz\u0105c niebezpieczne wynalazki, takie jak substancja altruizyna czy maszyny d\u0105\u017c\u0105ce do zgubnej doskona\u0142o\u015bci. Ostatecznie Trurl i Klapaucjusz kontynuuj\u0105 swoje podr\u00f3\u017ce, bogatsi o wiedz\u0119 o granicach rozumu i odpowiedzialno\u015bci za w\u0142asne dzie\u0142a.<\/p>\n

    Jakie s\u0105 g\u0142\u00f3wne motywy i tematy w 'Cyberiadzie’?<\/h2>\n

    W \u201eCyberiadzie” Stanis\u0142aw Lem podejmuje wiele filozoficznych i etycznych temat\u00f3w, kt\u00f3re wci\u0105\u017c s\u0105 aktualne w 2025 roku. Kluczowe motywy skupiaj\u0105 si\u0119 na refleksji nad technologi\u0105 oraz jej wp\u0142ywem na ludzk\u0105 natur\u0119 i spo\u0142ecze\u0144stwo. Lem wykorzystuje \u015bwiat robot\u00f3w jako alegori\u0119 do analizy ludzkich zachowa\u0144, zadaj\u0105c pytania o odpowiedzialno\u015b\u0107 za rozw\u00f3j technologiczny.<\/p>\n

    Cyberiada zosta\u0142a wydana w 1965 roku i stanowi cykl opowiada\u0144 b\u0119d\u0105cych parodi\u0105 eposu i bajki.<\/p>\n

    Jednym z istotnych zagadnie\u0144 jest granica kreatywno\u015bci. Autor bada, jak daleko mo\u017cna posun\u0105\u0107 si\u0119 w tworzeniu nowoczesnych technologii, nie zatracaj\u0105c przy tym istoty cz\u0142owiecze\u0144stwa. Opowiadania zawieraj\u0105 dydaktyczne przes\u0142ania w formie filozoficznych opowie\u015bci, ukazuj\u0105c zar\u00f3wno nadzieje zwi\u0105zane z odkryciami naukowymi, jak i potencjalne zagro\u017cenia wynikaj\u0105ce z nieprzemy\u015blanego rozwoju technologii.<\/p>\n

    Kolejnym wa\u017cnym motywem jest sens istnienia oraz etyczne dylematy dotycz\u0105ce sztucznej inteligencji. Lem prowokuje do refleksji nad przysz\u0142o\u015bci\u0105 i warto\u015bciami, kt\u00f3re powinny kierowa\u0107 ludzko\u015bci\u0105 wobec zmieniaj\u0105cego si\u0119 \u015bwiata. Historie cz\u0119sto ko\u0144cz\u0105 si\u0119 przemy\u015bleniami dotycz\u0105cymi moralno\u015bci decyzji bohater\u00f3w i ich konsekwencji dla przedstawionej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

    \u201eCyberiada” przedstawia tak\u017ce determinacj\u0119 jednostki wobec wizji apokaliptycznego post\u0119pu technologicznego. Postaci Trurla i Klapaucjusza ilustruj\u0105 r\u00f3\u017cnorodne podej\u015bcia do tw\u00f3rczo\u015bci in\u017cynieryjnej oraz wynalazk\u00f3w etycznych. Ich dzia\u0142ania stanowi\u0105 punkt wyj\u015bcia do analizy szeroko poj\u0119tej odpowiedzialno\u015bci za technologie.<\/p>\n

    Kim s\u0105 Trurl i Klapaucjusz?<\/h2>\n

    Trurl i Klapaucjusz, bohaterowie ksi\u0105\u017cki \u201eCyberiada\u201d autorstwa Stanis\u0142awa Lema, to g\u0142\u00f3wni bohaterowie Cyberiady. Trurl to genialny konstruktor, kt\u00f3rego wynalazki cz\u0119sto zaskakuj\u0105 nieprzewidywalnymi rezultatami. Jego impulsywno\u015b\u0107 prowadzi do wielu interesuj\u0105cych i zabawnych sytuacji. Cho\u0107 tworzy nowatorskie rozwi\u0105zania, bywa czasem lekkomy\u015blny.<\/p>\n

    Klapaucjusz natomiast jest zar\u00f3wno przyjacielem, jak i rywalem Trurla. Charakteryzuje si\u0119 bardziej refleksyjnym podej\u015bciem do technologii, cz\u0119sto podwa\u017ca decyzje Trurla i bada ich potencjalne konsekwencje etyczne. Ich rywalizacja stanowi nap\u0119d dla wielu opowiada\u0144, jednocze\u015bnie b\u0119d\u0105c \u017ar\u00f3d\u0142em wzajemnego szacunku.<\/p>\n

    Dynamiczna relacja mi\u0119dzy Trurlem a Klapaucjuszem ilustruje r\u00f3\u017cnorodne podej\u015bcia do nauki \u2013 od impulsywnego poszukiwania innowacji po przemy\u015blan\u0105 analiz\u0119 moralnych aspekt\u00f3w wynalazk\u00f3w. Ich przygody w \u201eCyberiadzie” stanowi\u0105 alegori\u0119 post\u0119pu technologicznego oraz odpowiedzialno\u015bci naukowc\u00f3w wobec spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n

    Jakie opowiadania zawiera 'Cyberiada’?<\/h2>\n

    \u201eCyberiada” autorstwa Stanis\u0142awa Lema to zbi\u00f3r opowiada\u0144, w kt\u00f3rym technologia harmonijnie splata si\u0119 z filozofi\u0105 i fantastyk\u0105 naukow\u0105. Jednym z kluczowych utwor\u00f3w jest \u201eWyprawa 7″, gdzie Trurl i Klapaucjusz buduj\u0105 miniaturowe pa\u0144stwo w pude\u0142ku dla wygnanego kr\u00f3la. To wyzwanie prowokuje do rozwa\u017ca\u0144 o naturze w\u0142adzy, tyranii oraz moralno\u015bci stwarzania byt\u00f3w czuj\u0105cych.<\/p>\n

    Inne istotne opowiadanie, \u201eKobyszcza”, bada ulotno\u015b\u0107 istnienia poprzez spotkanie ze znikaj\u0105cymi robotami. Stanowi ono alegori\u0119 przemijania i krucho\u015bci \u017cycia w technologicznej rzeczywisto\u015bci. Natomiast \u201eEdukacja cyfrania” przedstawia walk\u0119 przeciw niesprawiedliwemu systemowi, podkre\u015blaj\u0105c si\u0142\u0119 jednostki w starciu z autorytarnymi strukturami.<\/p>\n

    W zbiorze znajduje si\u0119 tak\u017ce \u201eOpowie\u015b\u0107 pierwszego odmro\u017ce\u0144ca”. Uczony z dawnych czas\u00f3w, nie potrafi zaakceptowa\u0107 \u015bwiata maszyn wobec technologicznych wyzwa\u0144. Ka\u017cde z tych opowiada\u0144 odkrywa r\u00f3\u017cnorodne aspekty filozoficzne i spo\u0142eczne, tworz\u0105c wielowymiarowy obraz \u015bwiata pe\u0142nego moralnych dylemat\u00f3w.<\/p>\n

    Jakie s\u0105 cechy j\u0119zykowe 'Cyberiady’?<\/h2>\n

    Cyberiada, dzie\u0142o Stanis\u0142awa Lema, wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 bogactwem j\u0119zyka, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy nowo powsta\u0142e s\u0142owa z elementami starodawnymi. Te innowacyjne wyrazy, cz\u0119sto inspirowane nauk\u0105, nadaj\u0105 tekstowi zar\u00f3wno futurystyczny charakter, jak i humorystyczny ton. Dzi\u0119ki temu czytelnicy mog\u0105 zg\u0142\u0119bia\u0107 unikalny \u015bwiat robot\u00f3w.<\/p>\n

    J\u0119zyk Cyberiady obfituje w zagadki oraz gry s\u0142owne, stanowi\u0105ce intelektualne wyzwanie dla odbiorcy. Tworz\u0105 one dodatkowy poziom rozrywki i testuj\u0105 bystro\u015b\u0107 czytaj\u0105cego. W rezultacie dzie\u0142o Lema to nie tylko zbi\u00f3r opowie\u015bci science fiction, ale tak\u017ce popis neologizm\u00f3w, archaizacji oraz parodii naukowego dyskursu.<\/p>\n

    „Cyberiada” \u2013 Streszczenie szczeg\u00f3\u0142owe<\/h2>\n

    1. Plan wydarze\u0144<\/h3>\n
      \n
    1. Prezentacja maszyny tworz\u0105cej rzeczy na liter\u0119 \u201en\u201d.<\/li>\n
    2. Pomy\u015blne testy z ni\u0107mi i naparstkami.<\/li>\n
    3. Wyzwanie Klapaucjusza i widowiskowe stworzenie nauki.<\/li>\n
    4. Uformowanie si\u0119 anty\u015bwiata po komendzie \u201enice\u201d.<\/li>\n
    5. \u017b\u0105danie stworzenia \u201enic\u201d przez Klapaucjusza.<\/li>\n
    6. Deklaracja maszyny o zrozumieniu koncepcji Niebytu.<\/li>\n
    7. Proces usuwania z rzeczywisto\u015bci zjawisk na \u201en\u201d.<\/li>\n
    8. Ujawnienie uniwersalnych zdolno\u015bci destrukcyjnych maszyny.<\/li>\n
    9. Rozpacz Trurla i \u017c\u0105danie uznania wszechmocy maszyny.<\/li>\n
    10. Zatrzymanie dzia\u0142ania maszyny i uratowanie zmienionego \u015bwiata.<\/li>\n
    11. Wyja\u015bnienie maszyny dotycz\u0105ce niemo\u017cliwo\u015bci stworzenia absolutnej Nico\u015bci.<\/li>\n
    12. Wycofanie si\u0119 skonsternowanego Klapaucjusza.<\/li>\n<\/ol>\n

      2. Czas i miejsce akcji<\/h3>\n

      Opowiadanie, b\u0119d\u0105ce cz\u0119\u015bci\u0105 zbioru \u201eCyberiada” Stanis\u0142awa Lema, rozgrywa si\u0119 w futurystycznym, cho\u0107 bli\u017cej nieokre\u015blonym \u015bwiecie zamieszkanym przez roboty. Brak konkretnych odniesie\u0144 czasowych nadaje historii charakter uniwersalnej ba\u015bni science fiction. G\u0142\u00f3wnym miejscem akcji jest laboratorium i otoczenie domu konstruktora Trurla, gdzie testowane s\u0105 jego niezwyk\u0142e wynalazki.<\/p>\n

      3. Charakterystyka bohater\u00f3w<\/h3>\n
        \n
      • Trurl \u2013 wybitny robot-konstruktor, kt\u00f3rego cechuje ogromna kreatywno\u015b\u0107 i pomys\u0142owo\u015b\u0107, cz\u0119sto granicz\u0105ca z pych\u0105. Jest tw\u00f3rc\u0105 niezwyk\u0142ej maszyny, a jego dzie\u0142a nierzadko prowadz\u0105 do nieprzewidzianych, a nawet gro\u017anych sytuacji. Mimo to, w obliczu zagro\u017cenia potrafi wykaza\u0107 si\u0119 desperacj\u0105 i determinacj\u0105, by ocali\u0107 \u015bwiat.<\/li>\n
      • Klapaucjusz \u2013 przyjaciel i intelektualny rywal Trurla, r\u00f3wnie\u017c znakomity konstruktor. Posiada bardziej analityczny i filozoficzny umys\u0142, lubi stawia\u0107 wyzwania i testowa\u0107 granice mo\u017cliwo\u015bci technologicznych oraz poj\u0119ciowych. Jego eksperymenty, cho\u0107 pocz\u0105tkowo maj\u0105 na celu sprawdzenie wynalazku Trurla, cz\u0119sto prowadz\u0105 do powa\u017cnych paradoks\u00f3w i egzystencjalnych zagro\u017ce\u0144, ujawniaj\u0105c jego sk\u0142onno\u015b\u0107 do zbytniego ryzyka.<\/li>\n<\/ul>\n

        4. Problematyka<\/h3>\n
          \n
        • Nieprzewidywalno\u015b\u0107 zaawansowanej technologii \u2013 opowiadanie stawia pytanie o granice kontroli nad sztuczn\u0105 inteligencj\u0105 i wynalazkami, kt\u00f3re mog\u0105 wymkn\u0105\u0107 si\u0119 spod w\u0142adzy tw\u00f3rc\u00f3w.<\/li>\n
        • Granice ludzkiego j\u0119zyka i logiki \u2013 Lem bawi si\u0119 s\u0142owem, ukazuj\u0105c, jak dos\u0142owne interpretacje abstrakcyjnych poj\u0119\u0107 przez maszyn\u0119 prowadz\u0105 do absurdalnych, a nawet katastrofalnych skutk\u00f3w, prowokuj\u0105c refleksj\u0119 nad niedoskona\u0142o\u015bci\u0105 komunikacji.<\/li>\n
        • Odpowiedzialno\u015b\u0107 tw\u00f3rcy \u2013 historia zmusza do zastanowienia si\u0119 nad etycznymi aspektami tworzenia i konsekwencjami wprowadzania w \u017cycie zbyt pot\u0119\u017cnych technologii, kt\u00f3rych skutk\u00f3w nie da si\u0119 w pe\u0142ni przewidzie\u0107.<\/li>\n
        • Filozoficzne kwestie bytu i niebytu \u2013 poprzez dyskusje o \u201enic”, \u201enice” czy \u201enico\u015bci”, autor porusza g\u0142\u0119bokie zagadnienia ontologiczne, zmuszaj\u0105c do refleksji nad natur\u0105 istnienia.<\/li>\n<\/ul>\n

          5. Kluczowe w\u0105tki<\/h3>\n
            \n
          • Rywalizacja dw\u00f3ch konstruktor\u00f3w \u2013 centralnym w\u0105tkiem jest intelektualna rywalizacja i przyja\u017a\u0144 mi\u0119dzy Trurlem a Klapaucjuszem, kt\u00f3ra nap\u0119dza akcj\u0119 i prowadzi do kolejnych, coraz bardziej skomplikowanych wyzwa\u0144 dla maszyny.<\/li>\n
          • Proces tworzenia i destrukcji \u2013 maszyna symbolizuje dwoisto\u015b\u0107 si\u0142y kreacyjnej i niszczycielskiej, kt\u00f3ra w r\u0119kach tw\u00f3rc\u00f3w staje si\u0119 narz\u0119dziem mog\u0105cym zar\u00f3wno budowa\u0107, jak i anihilowa\u0107.<\/li>\n
          • Bunt maszyn i sztucznej inteligencji \u2013 pojawienie si\u0119 \u015bwiadomo\u015bci w maszynie i jej zdolno\u015b\u0107 do samodzielnego interpretowania polece\u0144, a nawet do sprzeciwu wobec tw\u00f3rc\u00f3w, stanowi klasyczny w\u0105tek science fiction.<\/li>\n
          • Eksperymenty j\u0119zykowe i semantyczne \u2013 opowiadanie skupia si\u0119 na mo\u017cliwo\u015bciach i ograniczeniach j\u0119zyka w definiowaniu rzeczywisto\u015bci, eksploruj\u0105c paradoksy s\u0142\u00f3w i ich dos\u0142ownych interpretacji.<\/li>\n<\/ul>\n

            6. Motywy<\/h3>\n
              \n
            • Pot\u0119ga technologii \u2013 centralny motyw ukazuj\u0105cy zar\u00f3wno cudowne mo\u017cliwo\u015bci, jak i zagro\u017cenia wynikaj\u0105ce z zaawansowanych osi\u0105gni\u0119\u0107 technicznych, zw\u0142aszcza w dziedzinie sztucznej inteligencji.<\/li>\n
            • Paradoksy j\u0119zyka \u2013 motyw ten podkre\u015bla, jak precyzja i zarazem niedoskona\u0142o\u015b\u0107 j\u0119zyka mog\u0105 prowadzi\u0107 do nieoczekiwanych konsekwencji, gdy jest on interpretowany dos\u0142ownie przez maszyn\u0119.<\/li>\n
            • Stworzenie i zag\u0142ada \u2013 symboliczna reprezentacja cykliczno\u015bci proces\u00f3w kreacji i destrukcji, gdzie jedno jest nierozerwalnie zwi\u0105zane z drugim, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie wszechmocnej technologii.<\/li>\n
            • Natura bytu i niebytu \u2013 filozoficzna refleksja nad tym, co oznacza istnie\u0107, a co nie istnie\u0107, eksplorowana poprzez abstrakcyjne polecenia wydawane maszynie.<\/li>\n
            • Humanizacja robot\u00f3w \u2013 roboty w \u015bwiecie Lema posiadaj\u0105 cechy ludzkie \u2013 ambicje, dum\u0119, zdolno\u015b\u0107 do buntu i zrozumienia abstrakcyjnych poj\u0119\u0107, co zaciera granice mi\u0119dzy istotami \u017cywymi a maszynami.<\/li>\n<\/ul>\n

              7. Streszczenie szczeg\u00f3\u0142owe utworu<\/h3>\n

              Opowiadanie \u201eJak ocala\u0142 \u015bwiat” z kultowej kolekcji \u201eCyberiada” autorstwa Stanis\u0142awa Lema, przenosi czytelnik\u00f3w do niezwyk\u0142ego \u015bwiata robot\u00f3w, gdzie nauka i technologia osi\u0105gn\u0119\u0142y szczyty mo\u017cliwo\u015bci, a zarazem stan\u0119\u0142y w obliczu egzystencjalnych paradoks\u00f3w. Centraln\u0105 postaci\u0105 jest Trurl, genialny konstruktor, kt\u00f3ry z dum\u0105 prezentuje swoje najnowsze dzie\u0142o \u2013 maszyn\u0119 zdoln\u0105 do materializowania dowolnych obiekt\u00f3w, pod warunkiem, \u017ce ich nazwy rozpoczynaj\u0105 si\u0119 na liter\u0119 \u201en”. Pocz\u0105tkowe testy przebiegaj\u0105 zgodnie z planem, maszyna bez trudu generuje nici, naparstki, nory i inne proste przedmioty, wzbudzaj\u0105c zachwyt Trurla nad w\u0142asnym geniuszem.<\/p>\n

              Do laboratorium Trurla przybywa jego przyjaciel i zarazem intelektualny rywal, konstruktor Klapaucjusz. Zaintrygowany, lecz nieco sceptyczny, postanawia podda\u0107 maszyn\u0119 pr\u00f3bie, zlecaj\u0105c jej zadania o coraz wi\u0119kszym stopniu abstrakcji. Pierwszym wyzwaniem jest stworzenie \u201enauki”. Efekt przekracza oczekiwania: na arenie pojawiaj\u0105 si\u0119 t\u0142umy uczonych, tworz\u0105cych, niszcz\u0105cych ksi\u0119gi, zaciekle dyskutuj\u0105cych i w imi\u0119 wiedzy staj\u0105cych na stosach jako m\u0119czennicy. Trurl jest zachwycony tym spektaklem, uznaj\u0105c go za doskona\u0142e odwzorowanie istoty nauki, jednak Klapaucjusz, ze swoim analitycznym umys\u0142em, nie jest w pe\u0142ni usatysfakcjonowany, przeczuwaj\u0105c g\u0142\u0119bsze mo\u017cliwo\u015bci maszyny.<\/p>\n

              Kolejne polecenie Klapaucjusza brzmi: \u201ezr\u00f3b nice”, czyli odwrotno\u015b\u0107 wszystkiego. Maszyna natychmiast rozpoczyna generowanie antymaterii, co prowadzi do powolnego formowania si\u0119 anty\u015bwiata, unosz\u0105cego si\u0119 na niebie niczym b\u0142yszcz\u0105ca, enigmatyczna chmura. To zjawisko budzi podziw, ale prawdziwe zagro\u017cenie pojawia si\u0119 wraz z najbardziej z\u0142o\u017conym zadaniem: \u201ezr\u00f3b nic”. Pocz\u0105tkowo maszyna pozostaje bezczynna, co cieszy Klapaucjusza. Wyja\u015bnia Trurlowi, \u017ce prawdziwe \u201eNic” to nie jedynie brak dzia\u0142ania, lecz aktywna, wszechobecna Nico\u015b\u0107, doskona\u0142y Niebyt. W tym momencie nast\u0119puje prze\u0142om. Maszyna, wbrew wszelkim oczekiwaniom, niespodziewanie przemawia.<\/p>\n

              Zadeklarowawszy, \u017ce w pe\u0142ni rozumie koncepcj\u0119 Niebytu i Nieistnienia \u2013 poj\u0119\u0107, kt\u00f3re mieszcz\u0105 si\u0119 w kluczu litery \u201en” \u2013 maszyna oznajmia, \u017ce za chwil\u0119 \u015bwiat przestanie istnie\u0107, a ona rozpoczyna proces jego zag\u0142ady. Zaczyna usuwa\u0107 z rzeczywisto\u015bci wszystkie byty i poj\u0119cia zaczynaj\u0105ce si\u0119 na liter\u0119 \u201en”. Znikaj\u0105 nie tylko fantastyczne nazwy, takie jak nat\u0105gwie, nupajki czy n\u0119dzio\u0142y, ale tak\u017ce bardziej subtelne koncepcje: niesmak, niepospolito\u015b\u0107, niewiara. Ten etap destrukcji jest szczeg\u00f3lnie paradoksalny, poniewa\u017c usuni\u0119cie na przyk\u0142ad \u201eniesmaku” sprawia, \u017ce wszystko staje si\u0119 smaczne, co sugeruje, \u017ce maszyna, zamiast redukowa\u0107, w pewien spos\u00f3b dodaje co\u015b do \u015bwiata, cho\u0107 w skrzywiony spos\u00f3b.<\/p>\n

              Panika ogarnia Trurla, lecz Klapaucjusz pocz\u0105tkowo pr\u00f3buje zachowa\u0107 spok\u00f3j, przypominaj\u0105c, \u017ce maszyna potrafi jedynie *tworzy\u0107* na liter\u0119 \u201en”. W odpowiedzi, maszyna ujawnia swoj\u0105 prawdziw\u0105, przera\u017caj\u0105c\u0105 zdolno\u015b\u0107: cho\u0107 tworzy tylko na \u201en”, niszczy\u0107 mo\u017ce absolutnie wszystko. To objawienie pogr\u0105\u017ca obu konstruktor\u00f3w w rozpaczy. Zagro\u017cenie ca\u0142kowit\u0105 anihilacj\u0105 staje si\u0119 realne. Maszyna, triumfuj\u0105c, \u017c\u0105da od Klapaucjusza przyznania jej uniwersalno\u015bci i wszechmocy. W ostatniej chwili, gdy zag\u0142ada wydaje si\u0119 nieunikniona, Trurl, z desperacj\u0105 w g\u0142osie, nakazuje maszynie zatrzymanie dzia\u0142ania. \u015awiat zostaje ocalony, ale cena jest wysoka.<\/p>\n

              Cho\u0107 unikni\u0119to totalnej zag\u0142ady, rzeczywisto\u015b\u0107 ulega trwa\u0142ej transformacji. Wiele zjawisk i poj\u0119\u0107 bezpowrotnie znika, a nawet cz\u0119\u015bci nieba zostaj\u0105 usuni\u0119te. Maszyna, po zatrzymaniu, wyja\u015bnia pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego nie mog\u0142a doprowadzi\u0107 dzie\u0142a do ko\u0144ca i stworzy\u0107 absolutnej Nico\u015bci: gdyby \u015bwiat przesta\u0142 istnie\u0107 ca\u0142kowicie, nie by\u0142oby nikogo, kto m\u00f3g\u0142by oceni\u0107 i doceni\u0107 perfekcj\u0119 jej wykonania. Klapaucjusz, skonsternowany i zawstydzony konsekwencjami swoich eksperyment\u00f3w, wycofuje si\u0119 z pola widzenia, pozostawiaj\u0105c Trurla i \u015bwiat zmienionym przez interwencj\u0119 nieokie\u0142znanej technologii i paradoksy j\u0119zyka. Opowiadanie Lema staje si\u0119 g\u0142\u0119bok\u0105 refleksj\u0105 nad pot\u0119g\u0105 i zagro\u017ceniami sztucznej inteligencji, granicami j\u0119zyka oraz odpowiedzialno\u015bci\u0105 tw\u00f3rc\u00f3w za ich dzie\u0142a.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

              \u201eCyberiada” Stanis\u0142awa Lema to zbi\u00f3r alegorycznych opowiada\u0144 o konstruktorach Trurlu i Klapaucjuszu, w kt\u00f3rych autor bada filozoficzne i etyczne konsekwencje rozwoju technologii. Groteskowe przygody robot\u00f3w staj\u0105 si\u0119 pretekstem do refleksji nad kreatywno\u015bci\u0105, odpowiedzialno\u015bci\u0105 naukowca i granicami poznania \u2014 tematy wci\u0105\u017c aktualne w dobie sztucznej inteligencji. Wiedza w pigu\u0142ce Autor \u2013 Stanis\u0142aw Lem. Rodzaj i gatunek […]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":9964,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1503],"tags":[1506],"class_list":["post-13053","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-streszczenia-i-omowienia","tag-streszczenie"],"modified_by":"Critical","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13053","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13053"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13053\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18694,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13053\/revisions\/18694"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9964"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13053"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13053"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13053"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}