{"id":10496,"date":"2025-05-19T11:10:46","date_gmt":"2025-05-19T09:10:46","guid":{"rendered":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/?p=10496"},"modified":"2026-03-30T07:52:34","modified_gmt":"2026-03-30T05:52:34","slug":"intertekstualnosc-przyklady-odkryj-glebsze-znaczenie-w-tekstach-literackich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/intertekstualnosc-przyklady-odkryj-glebsze-znaczenie-w-tekstach-literackich\/","title":{"rendered":"Intertekstualno\u015b\u0107 &#8211;  definicja, koncepcje, przyk\u0142ady"},"content":{"rendered":"\n\n<div class=\"kk-star-ratings kksr-auto kksr-align-left kksr-valign-top\"\n    data-payload='{&quot;align&quot;:&quot;left&quot;,&quot;id&quot;:&quot;10496&quot;,&quot;slug&quot;:&quot;default&quot;,&quot;valign&quot;:&quot;top&quot;,&quot;ignore&quot;:&quot;&quot;,&quot;reference&quot;:&quot;auto&quot;,&quot;class&quot;:&quot;&quot;,&quot;count&quot;:&quot;23&quot;,&quot;legendonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;readonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;score&quot;:&quot;4.8&quot;,&quot;starsonly&quot;:&quot;&quot;,&quot;best&quot;:&quot;5&quot;,&quot;gap&quot;:&quot;5&quot;,&quot;greet&quot;:&quot;Oce\u0144 ten wpis&quot;,&quot;legend&quot;:&quot;4.8\\\/5 (23 - ilo\u015b\u0107 ocen)&quot;,&quot;size&quot;:&quot;24&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Intertekstualno\u015b\u0107 -  definicja, koncepcje, przyk\u0142ady&quot;,&quot;width&quot;:&quot;136.7&quot;,&quot;_legend&quot;:&quot;{score}\\\/{best} ({count} - ilo\u015b\u0107 ocen)&quot;,&quot;font_factor&quot;:&quot;1.25&quot;}'>\n            \n<div class=\"kksr-stars\">\n    \n<div class=\"kksr-stars-inactive\">\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"1\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"2\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"3\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"4\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" data-star=\"5\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n    <\/div>\n    \n<div class=\"kksr-stars-active\" style=\"width: 136.7px;\">\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n            <div class=\"kksr-star\" style=\"padding-right: 5px\">\n            \n\n<div class=\"kksr-icon\" style=\"width: 24px; height: 24px;\"><\/div>\n        <\/div>\n    <\/div>\n<\/div>\n                \n\n<div class=\"kksr-legend\" style=\"font-size: 19.2px;\">\n            4.8\/5 (23 - ilo\u015b\u0107 ocen)    <\/div>\n    <\/div>\n<p>Literatura nigdy nie powstaje w pr\u00f3\u017cni, a \u017caden tekst nie jest samotn\u0105 wysp\u0105. Ka\u017cde nowe dzie\u0142o rodzi si\u0119 w g\u0119stej sieci powi\u0105za\u0144, staj\u0105c si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 nieko\u0144cz\u0105cej si\u0119 rozmowy z utworami, kt\u00f3re zosta\u0142y napisane wcze\u015bniej. Tw\u00f3rcy \u015bwiadomie lub mimowolnie czerpi\u0105 z dorobku swoich poprzednik\u00f3w, przetwarzaj\u0105 znane motywy, dyskutuj\u0105 z dawnymi ideami, a czasem wr\u0119cz buntuj\u0105 si\u0119 przeciwko literackiej tradycji. To zjawisko sprawia, \u017ce czytanie ksi\u0105\u017cek przypomina poruszanie si\u0119 po rozleg\u0142ym labiryncie pe\u0142nym ukrytych \u015bcie\u017cek, ech i znak\u00f3w drogowych wskazuj\u0105cych inne teksty. Badanie tych fascynuj\u0105cych zale\u017cno\u015bci i niewidzialnych nici \u0142\u0105cz\u0105cych poszczeg\u00f3lne dzie\u0142a stanowi fundament wsp\u00f3\u0142czesnego literaturoznawstwa.<\/p>\n<h2 id=\"czym-jest-intertekstualnosc-od-dialogicznosci-do-samodzielnej-kategorii\">Czym jest intertekstualno\u015b\u0107 \u2013 od dialogiczno\u015bci do samodzielnej kategorii<\/h2>\n<p>Termin intertekstualno\u015b\u0107 wywodzi si\u0119 z prac badawczych Julii Kristevej, kt\u00f3ra w 1969 roku wyku\u0142a to poj\u0119cie jako rozwini\u0119cie koncepcji dialogiczno\u015bci Michai\u0142a Bachtina. W w\u0105skim rozumieniu oznacza ono dos\u0142ownie badanie relacji zachodz\u0105cych pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi tekstami, w przeciwie\u0144stwie do tekstualno\u015bci, kt\u00f3ra skupia si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na pojedynczym dziele.<\/p>\n<p>Dawna historia literatury i komparatystyka skupia\u0142y si\u0119 w tej materii na bardzo tradycyjnym podej\u015bciu: tropieniu zapo\u017cycze\u0144, ustalaniu wp\u0142yw\u00f3w i wnikliwym badaniu \u017ar\u00f3de\u0142. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie perspektywa badawcza uleg\u0142a zmianie, poniewa\u017c badacz intertekstualno\u015bci nie poszukuje ju\u017c wy\u0142\u0105cznie genezy utworu, ale analizuje obce elementy pod k\u0105tem ich znaczenia, miejsca w strukturze dzie\u0142a i pe\u0142nionej w nim funkcji semantycznej. Jak zauwa\u017ca\u0142 Henryk Markiewicz, \u015bwiadomo\u015b\u0107 tych powi\u0105za\u0144 istnia\u0142a ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci \u2013 udowadniaj\u0105 to s\u0142owa Terencjusza g\u0142osz\u0105ce, \u017ce nic nie zosta\u0142o powiedziane, co nie zosta\u0142o powiedziane ju\u017c wcze\u015bniej.<\/p>\n<h2 id=\"glowne-koncepcje-i-modele-badawcze-w-literaturze\">G\u0142\u00f3wne koncepcje i modele badawcze w literaturze<\/h2>\n<h3 id=\"ryszard-nycz\">Ryszard Nycz<\/h3>\n<p>Badacz ten wychodzi z za\u0142o\u017cenia, \u017ce intertekstualno\u015b\u0107 to kluczowa kategoria do opisu literatury postmodernistycznej. Postrzega j\u0105 jako zjawisko wykraczaj\u0105ce poza sam\u0105 literatur\u0119.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Definicja zjawiska<\/strong> \u2013 aspekt og\u00f3\u0142u w\u0142asno\u015bci i relacji tekstu wskazuj\u0105cy na uzale\u017cnienie jego wytwarzania oraz odbioru od znajomo\u015bci innych tekst\u00f3w.<\/li>\n<li><strong>Poszerzenie pola badawczego<\/strong> \u2013 postulat uwzgl\u0119dnienia relacji tekstu literackiego z dziedzinami pokrewnymi, takimi jak plastyka, muzyka czy architektura.<\/li>\n<li><strong>Wyznaczniki intertekstualne<\/strong> \u2013 Nycz dzieli sygna\u0142y pozostawiane przez autora na trzy g\u0142\u00f3wne grupy:\n<ul>\n<li>Presupozycje \u2013 wyst\u0119puj\u0105 mi\u0119dzy innymi w parodiach i wymagaj\u0105 od czytelnika uwzgl\u0119dnienia s\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re nie pojawiaj\u0105 si\u0119 bezpo\u015brednio w tek\u015bcie.<\/li>\n<li>Atrybucje \u2013 realizacja przez dany tekst w\u0142a\u015bciwo\u015bci charakterystycznych dla zupe\u0142nie innego typu tekst\u00f3w.<\/li>\n<li>Anomalie \u2013 celowe miejsca niesp\u00f3jne, dysharmonijne i niezrozumia\u0142e, kt\u00f3re stanowi\u0105 sygna\u0142 obecno\u015bci obcego kontekstu.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3 id=\"edward-kasperski\">Edward Kasperski<\/h3>\n<p>Kasperski analizuje zjawisko z perspektywy historycznoliterackiej, skupiaj\u0105c si\u0119 na sporach z epoki romantyzmu, kiedy to \u015bciera\u0142y si\u0119 wizje literatury narodowej wolnej od wp\u0142yw\u00f3w (Mickiewicz, Goszczy\u0144ski) z potrzeb\u0105 czerpania z zewn\u0105trz, by unikn\u0105\u0107 kulturowego zastoju (Norwid).<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Typologia zwi\u0105zk\u00f3w literackich<\/strong> \u2013 badacz wyr\u00f3\u017cnia cztery g\u0142\u00f3wne kategorie relacji mi\u0119dzy tekstami i tw\u00f3rcami:\n<ul>\n<li>Kontakty pisarzy reprezentuj\u0105cych r\u00f3\u017cne narodowo\u015bci.<\/li>\n<li>Przek\u0142ady literackie.<\/li>\n<li>Przenikanie tematyki z literatury jednego kraju do drugiego.<\/li>\n<li>Szeroko poj\u0119te zapo\u017cyczenia kulturowe.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><strong>Negacja archetekstu<\/strong> \u2013 Kasperski kategorycznie odrzuca istnienie jednego, pierwotnego tekstu stanowi\u0105cego uniwersaln\u0105 podstaw\u0119 kultury i dziej\u00f3w ludzko\u015bci (czym na przyk\u0142ad dla Brunona Schulza by\u0142a Biblia).<\/li>\n<\/ul>\n<h3 id=\"henryk-markiewicz\">Henryk Markiewicz<\/h3>\n<p>Teoretyk ten poszukuje \u015blad\u00f3w \u015bwiadomo\u015bci intertekstualnej ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci, przywo\u0142uj\u0105c jako dow\u00f3d s\u0142owa Terencjusza g\u0142osz\u0105ce, \u017ce nic nie zosta\u0142o powiedziane, co nie zosta\u0142o powiedziane ju\u017c wcze\u015bniej.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Rozumienie poj\u0119cia<\/strong> \u2013 intertekstualno\u015b\u0107 to dla niego przede wszystkim interakcja tekstowa, kt\u00f3ra wytwarza si\u0119 i pracuje wewn\u0105trz jednego utworu.<\/li>\n<li><strong>Katalog wyznacznik\u00f3w<\/strong> \u2013 Markiewicz wyr\u00f3\u017cnia trzy konkretne mechanizmy powi\u0105za\u0144:\n<ul>\n<li>Wymienianie prototypu wprost \u2013 na przyk\u0142ad w tytule dzie\u0142a (tu klasycznym przypadkiem jest dramat \u201eNie-Boska komedia\u201d Krasi\u0144skiego jako odniesienie do \u201eBoskiej komedii\u201d Dantego).<\/li>\n<li>Bezpo\u015brednie umieszczanie cytat\u00f3w z innych dzie\u0142.<\/li>\n<li>Nawi\u0105zania do prototypu wplecione w tre\u015b\u0107 utworu.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3 id=\"gerard-genette\">G\u00e9rard Genette<\/h3>\n<p>Francuski badacz zaproponowa\u0142 bardzo szerok\u0105, strukturaln\u0105 klasyfikacj\u0119, zast\u0119puj\u0105c w\u0105skie poj\u0119cie szerszym terminem obejmuj\u0105cym wszelkie relacje \u0142\u0105cz\u0105ce dany tekst z innymi.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Definicja transtekstualno\u015bci<\/strong> \u2013 kategoria nadrz\u0119dna okre\u015blaj\u0105ca absolutnie wszystko, co wi\u0105\u017ce tekst z innymi tekstami.<\/li>\n<li><strong>Pi\u0119ciostopniowy podzia\u0142 relacji:<\/strong>\n<ul>\n<li>Intertekstualno\u015b\u0107 \u2013 fizyczna obecno\u015b\u0107 jednego tekstu w drugim (realizowana poprzez cytat, plagiat lub aluzj\u0119).<\/li>\n<li>Paratekstualno\u015b\u0107 \u2013 relacje budowane przez ramy tekstu, czyli tytu\u0142y, podtytu\u0142y i przedmowy.<\/li>\n<li>Metatekstualno\u015b\u0107 \u2013 relacja o charakterze komentarza, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy tekst z innymi dzie\u0142ami.<\/li>\n<li>Hipertekstualno\u015b\u0107 \u2013 zale\u017cno\u015b\u0107 zachodz\u0105ca pomi\u0119dzy wcze\u015bniejszym hipotekstem a p\u00f3\u017aniejszym hipertekstem (doskonale widoczna w pastiszu i parodii, np. epos \u201eOdyseja\u201d jako fundament dla powie\u015bci \u201eUlisses\u201d).<\/li>\n<li>Architekstualno\u015b\u0107 \u2013 og\u00f3\u0142 relacji zachodz\u0105cych w obr\u0119bie danego gatunku literackiego.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3 id=\"michal-glowinski-i-manfred-pfister\">Micha\u0142 G\u0142owi\u0144ski i Manfred Pfister<\/h3>\n<p>Badacze ci uzupe\u0142niaj\u0105 lub rewiduj\u0105 klasyfikacje genette&#8217;owskie i wprowadzaj\u0105 narz\u0119dzia do precyzyjnego mierzenia zjawiska.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Krytyka Genette&#8217;a (G\u0142owi\u0144ski)<\/strong> \u2013 polski badacz wskazuje na przeci\u0105\u017cenie francuskiej klasyfikacji (zw\u0142aszcza przez w\u0142\u0105czenie paratekstualno\u015bci) i uwa\u017ca za sztuczne wyra\u017ane oddzielanie hipertekstualno\u015bci od intertekstualno\u015bci.<\/li>\n<li><strong>Skalowanie zjawiska (Pfister)<\/strong> \u2013 niemiecki badacz postuluje badanie intertekstualno\u015bci nie jako zjawiska zero-jedynkowego, ale jako skali, wykorzystuj\u0105c do tego konkretne parametry:\n<ul>\n<li>Cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania odniesie\u0144 intertekstualnych.<\/li>\n<li>Liczba uwzgl\u0119dnionych tekst\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych (pre-tekst\u00f3w).<\/li>\n<li>Rozrzut kulturowy i historyczny zapo\u017cycze\u0144 (co pozwala na przyk\u0142ad odr\u00f3\u017cni\u0107 w\u0105sk\u0105 intertekstualno\u015b\u0107 klasycystyczn\u0105 od szerokiej i makaronicznej intertekstualno\u015bci w dzie\u0142ach takich jak poemat \u201eZiemia ja\u0142owa\u201d Eliota).<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3 id=\"waclaw-borowy\">Wac\u0142aw Borowy<\/h3>\n<p>Dla Borowego wp\u0142ywy literackie to zjawisko ca\u0142kowicie naturalne, o kt\u00f3rym pisarze m\u00f3wi\u0105 zreszt\u0105 otwarcie (jak Kazimierz Wierzy\u0144ski wskazuj\u0105cy Leopolda Staffa jako swojego mistrza). Wed\u0142ug niego wielki talent zawsze potrafi wyrazi\u0107 swoj\u0105 oryginalno\u015b\u0107, nawet je\u015bli tworzy pod silnym naciskiem innych tw\u00f3rc\u00f3w.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Typologia wp\u0142yw\u00f3w i zale\u017cno\u015bci:<\/strong>\n<ul>\n<li>Ideowe \u2013 zwi\u0105zek na poziomie my\u015bli historycznej, filozoficznej czy religijnej (np. silna inspiracja filozofi\u0105 Schopenhauera w powie\u015bci \u201ePa\u0142uba\u201d Karola Irzykowskiego).<\/li>\n<li>Techniczne \u2013 podobie\u0144stwa w budowie utwor\u00f3w nale\u017c\u0105cych do tego samego gatunku (Borowy uwa\u017ca, \u017ce mog\u0105 one pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 hamulca dla oryginalno\u015bci, zamykaj\u0105c poet\u0119 w sztywnej formie).<\/li>\n<li>Tematowe \u2013 przejmowanie ca\u0142ych blok\u00f3w tematycznych (mechanizm ten nap\u0119dza\u0142 chocia\u017cby francuski klasycyzm czerpi\u0105cy z antyku).<\/li>\n<li>Stylistyczne \u2013 dziel\u0105 si\u0119 na w pe\u0142ni \u015bwiadome i mimowolne, gdy\u017c ka\u017cdy poeta w naturalny spos\u00f3b dziedziczy styl pisarzy dawniejszych.<\/li>\n<li>Frazeologiczne \u2013 w tym zwroty umy\u015blne przeznaczone do rozpoznania przez czytelnika (cytaty ho\u0142downicze), nieumy\u015blne oraz jawnie plagiatorskie.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3 id=\"harold-bloom\">Harold Bloom<\/h3>\n<p>Ameryka\u0144ski krytyk stworzy\u0142 psychologiczn\u0105 koncepcj\u0119 relacji tw\u00f3rczych, opisan\u0105 w pracy \u201eL\u0119k przed wp\u0142ywem\u201d. Zak\u0142ada w niej, \u017ce wp\u0142yw literacki to zjawisko bolesne, a poeci usi\u0142uj\u0105 za wszelk\u0105 cen\u0119 unikn\u0105\u0107 zale\u017cno\u015bci od swoich poprzednik\u00f3w, chocia\u017c z konieczno\u015bci czerpi\u0105 z nich inspiracj\u0119.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Strategie obronne (zabiegi odcinania si\u0119 od prekursora):<\/strong>\n<ul>\n<li>Clinamen \u2013 poetycka i celowo b\u0142\u0119dna interpretacja dzie\u0142 prekursora.<\/li>\n<li>Tessera \u2013 proces specyficznego dope\u0142nienia, w kt\u00f3rym poeta czyta wiersze poprzednika tak, aby nada\u0107 jego s\u0142owom zupe\u0142nie nowy sens.<\/li>\n<li>Kenosis \u2013 moment radykalnego zerwania ci\u0105g\u0142o\u015bci my\u015bli \u0142\u0105cz\u0105cej tw\u00f3rc\u0119 z jego mistrzem.<\/li>\n<li>Demonizacja \u2013 tworzenie wiersza w taki spos\u00f3b, aby zatrze\u0107 i zniszczy\u0107 oryginalno\u015b\u0107 utworu macierzystego.<\/li>\n<li>Askesis \u2013 poetyckie dzia\u0142ania nakierowane bezpo\u015brednio na pomniejszenie bogactwa i znaczenia tw\u00f3rczo\u015bci prekursora.<\/li>\n<li>Apophrades \u2013 paradoksalny moment w p\u00f3\u017anej tw\u00f3rczo\u015bci poety, kiedy to ponownie i bez strachu otwiera si\u0119 on na swojego poprzednika.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2 id=\"intertekstualnosc-pozorna\">Intertekstualno\u015b\u0107 pozorna<\/h2>\n<p>W badaniach nad literatur\u0105 nie mo\u017cna pomin\u0105\u0107 perspektywy samego czytelnika. Zjawiskiem \u015bci\u015ble zwi\u0105zanym z procesem odbioru jest intertekstualno\u015b\u0107 pozorna. Polega ona na ci\u0105g\u0142ym doszukiwaniu si\u0119 przez odbiorc\u0119 aluzji i odwo\u0142a\u0144, kt\u00f3rych autor wcale nie mia\u0142 w planach umie\u015bci\u0107. Udowadnia to, \u017ce ostateczny kszta\u0142t relacji mi\u0119dzytekstowych rodzi si\u0119 dopiero w umy\u015ble czytelnika, kt\u00f3ry dokonuje sta\u0142ej aktualizacji tekstu g\u0142\u00f3wnego przez pryzmat w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144 i kompetencji kulturowych.<\/p>\n<h2 id=\"przyklady-intertekstualnosci-w-literaturze\">Przyk\u0142ady intertekstualno\u015bci w literaturze<\/h2>\n<ul>\n<li>Zygmunt Krasi\u0144ski w tytule dramatu \u201eNie-Boska komedia\u201d wymienia prototyp wprost, tworz\u0105c natychmiastow\u0105 aluzj\u0119 polemiczn\u0105 do \u201eBoskiej komedii\u201d Dantego.<\/li>\n<li>Powie\u015b\u0107 \u201eUlisses\u201d Jamesa Joyce\u2019a stanowi doskona\u0142y przyk\u0142ad relacji hipertekstualnej, b\u0119d\u0105c nowatorskim przekszta\u0142ceniem struktury i fabu\u0142y \u201eOdysei\u201d Homera.<\/li>\n<li>Karol Irzykowski w powie\u015bci \u201ePa\u0142uba\u201d manifestuje silne wp\u0142ywy i zale\u017cno\u015bci ideowe, opieraj\u0105c konstrukcj\u0119 \u015bwiata na filozofii Arthura Schopenhauera.<\/li>\n<li>Ignacy Krasicki w poemacie \u201eMonachomachia\u201d wykorzystuje parodi\u0119 i pastisz jako narz\u0119dzia intertekstualne, dokonuj\u0105c brawurowego odwr\u00f3cenia wznios\u0142ej konwencji eposu.<\/li>\n<li>Thomas Stearns Eliot w poemacie \u201eZiemia ja\u0142owa\u201d osi\u0105ga niezwykle wysoki stopie\u0144 intertekstualno\u015bci, tworz\u0105c makaroniczny kola\u017c \u0142\u0105cz\u0105cy fragmenty w pi\u0119ciu j\u0119zykach i odsy\u0142aj\u0105cy do wielu tekst\u00f3w z r\u00f3\u017cnych epok historycznych.<\/li>\n<li>Umberto Eco w powie\u015bci \u201eImi\u0119 r\u00f3\u017cy\u201d tka g\u0119st\u0105 sie\u0107 cytat\u00f3w i odwo\u0142a\u0144 do \u015bredniowiecznych traktat\u00f3w teologicznych, udowadniaj\u0105c mistrzowskie opanowanie literackich presupozycji i atrybucji.<\/li>\n<\/ul>\n<h2 id=\"sciaga-najwazniejsze-informacje-w-pigulce\">\u015aci\u0105ga \u2013 najwa\u017cniejsze informacje w pigu\u0142ce<\/h2>\n<ul>\n<li><strong>Intertekstualno\u015b\u0107<\/strong> \u2013 badanie relacji i dialogu pomi\u0119dzy tekstami w kulturze, poj\u0119cie wprowadzone przez Juli\u0119 Kristev\u0105 na bazie my\u015bli Michai\u0142a Bachtina.<\/li>\n<li><strong>Michai\u0142 Bachtin<\/strong> \u2013 tw\u00f3rca poj\u0119cia dialogiczno\u015bci, z kt\u00f3rego wyewoluowa\u0142a intertekstualno\u015b\u0107.<\/li>\n<li><strong>Ryszard Nycz<\/strong> \u2013 badacz wskazuj\u0105cy trzy wyznaczniki relacji w tek\u015bcie: presupozycje (wiedza ukryta w tle), atrybucje (na\u015bladowanie innych tekst\u00f3w) oraz anomalie (celowe niesp\u00f3jno\u015bci).<\/li>\n<li><strong>Henryk Markiewicz<\/strong> \u2013 teoretyk skupiaj\u0105cy si\u0119 na wewn\u0119trznej interakcji tekstowej: cytatach, aluzjach i wymienianiu prototyp\u00f3w wprost.<\/li>\n<li><strong>G\u00e9rard Genette<\/strong> \u2013 autor koncepcji transtekstualno\u015bci dziel\u0105cej relacje na pi\u0119\u0107 typ\u00f3w: intertekstualno\u015b\u0107, paratekstualno\u015b\u0107, metatekstualno\u015b\u0107, hipertekstualno\u015b\u0107 i architekstualno\u015b\u0107. Zosta\u0142 skrytykowany m.in. przez Micha\u0142a G\u0142owi\u0144skiego za zbytnie rozbudowanie podzia\u0142\u00f3w.<\/li>\n<li><strong>Edward Kasperski i Wac\u0142aw Borowy<\/strong> \u2013 historycy literatury opisuj\u0105cy klasyczne mechanizmy wp\u0142yw\u00f3w, zapo\u017cycze\u0144 i ewolucji temat\u00f3w na przestrzeni wiek\u00f3w literackich.<\/li>\n<li><strong>Harold Bloom:<\/strong> tw\u00f3rca psychologicznej teorii l\u0119ku przed wp\u0142ywem, w kt\u00f3rej poeci celowo zniekszta\u0142caj\u0105 dzie\u0142a swoich poprzednik\u00f3w, aby zbudowa\u0107 w\u0142asn\u0105 oryginalno\u015b\u0107.<\/li>\n<li><strong>Manfred Pfister<\/strong> \u2013 badacz wprowadzaj\u0105cy skalowanie intertekstualno\u015bci: mierzenie intensywno\u015bci, cz\u0119stotliwo\u015bci i rozrzutu zapo\u017cycze\u0144 w dziele.<\/li>\n<li><strong>Intertekstualno\u015b\u0107 pozorna<\/strong> \u2013 zjawisko, w kt\u00f3rym czytelnik odnajduje powi\u0105zania niezaplanowane przez autora dzie\u0142a.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Literatura nigdy nie powstaje w pr\u00f3\u017cni, a \u017caden tekst nie jest samotn\u0105 wysp\u0105. Ka\u017cde nowe dzie\u0142o rodzi si\u0119 w g\u0119stej sieci powi\u0105za\u0144, staj\u0105c si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 nieko\u0144cz\u0105cej si\u0119 rozmowy z utworami, kt\u00f3re zosta\u0142y napisane wcze\u015bniej. Tw\u00f3rcy \u015bwiadomie lub mimowolnie czerpi\u0105 z dorobku swoich poprzednik\u00f3w, przetwarzaj\u0105 znane motywy, dyskutuj\u0105 z dawnymi ideami, a czasem wr\u0119cz buntuj\u0105 si\u0119 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":9965,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","footnotes":""},"categories":[1359],"tags":[],"class_list":["post-10496","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-slownik-pojec-i-jezykoznawstwo"],"modified_by":"Critical","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10496","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10496"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10496\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18059,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10496\/revisions\/18059"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9965"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10496"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10496"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tantis.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10496"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}